Af ve mağfiret kavramları arasındaki fark maneviyat dünyasında "temizlik" ve "koruma" arasındaki fark gibidir.
Af, bir suçun veya günahın tamamen silinmesi, cezalandırmaktan vazgeçilmesi demektir.
Bir defterdeki yanlış yazılmış bir yazının silgiyle silinip, oranın hiç yazılmamış gibi görünmesi halidir.
Mağfiret, günahın üzerinin örtülmesi ve kulun o günahın kötü sonuçlarından korunmasıdır.
Günah orada durur ama Allah onu lütfuyla gizler, açığa çıkarıp kulu utandırmaz. Bir yaranın üzerinin sarılması veya bir kusurun güzel bir örtüyle kapatılması gibidir.
Af günahın yok edilmesi kayıttan tamamen silinmesi iken mağfiret günahın gizlenmesi, rezaletten ve cezadan korunmayı ifade eder.
Yapılan dualarda genellikle önce mağfiret (örtülme), sonra af (silinme) istenir. Çünkü bir hatanın önce gizlenmesi, sonra tamamen hafızalardan ve kayıtlardan silinmesi tam bir kurtuluştur.
Bu iki kavramın derinliğini hissettiren bir dua;
"Allah’ım! İşlediğimiz hataların ağırlığı altında ezilmekten sana sığınırız.
Senden önce mağfiret diliyoruz; kusurlarımızı Settâr isminle ört, bizi hatalarımızla mahcup etme, hem bu dünyada hem ötede sırlarımızı faş eyleme.
Ardından senden af diliyoruz; o günahları amel defterimizden tamamen sil, kalbimizde bıraktığı lekeleri temizle ve bizi o hataları hiç işlememişiz gibi huzuruna kabul buyur.
Bize merhametinle muamele et, çünkü sen affetmeyi seversin."
★
Silgi ve Örtü
İnsan, yürürken iz bırakan bir yolcudur. Bazen bu izler çiçekli yollarda, bazen de çamurlu bataklıklarda kalır.
Mağfiret, o çamurlu izlerin üzerine bembeyaz bir karın yağması gibidir; kusur vardır ama görünmez olur, iz yerindedir ama kimse onu bilip de yolcuyu kınamaz. Rabb’in kuluyla arasındaki o mahrem perdedir mağfiret.
Af ise, güneşin doğup o karı ve altındaki çamuru tamamen kurutup yok etmesidir. Toprak öyle bir tazelenir ki, sanki oradan hiç geçilmemiş, hiç hata edilmemiştir. Mağfiret bir "ikram", af ise bir "bayramdır". Birincisi utancı gizler, ikincisi utancı bitirir.
Niyâzî-i Mısrî’den Af ve Mağfirete dair:
"Dil hânem her ne denlü dar ise de, Afvın sığar içine, mağfiretin boldur senin."
(Gönül evim ne kadar dar ve karanlık olsa da, senin affın o kadar geniştir ki oraya sığar, diyor.)
Muhibbî (Kanuni Sultan Süleyman)'dan bir beyit:
"Hâlimi arz etmeğe yok bende tâkat ey Kerîm, Mağfiret kıl, suçumu afv et benim ey Zü'l-celâl."
(Hâlimi anlatmaya bile gücüm yok, Sen hem ört, hem sil suçlarımı ey Celal sahibi, diyerek her iki kavramı tek beyitte birleştirir.)
Eskiler, "Afv u mağfiret eyle" dediklerinde; hem bu dünyada ayıplarının örtülmesini, hem de ahirette hesabının tamamen silinmesini kastederlerdi. Yani tam bir "çifte koruma" kalkanı talebidir bu iki kelime.