Yunus Emre, asırlar öncesinden bize seslenirken aslında modern insanın da en büyük çıkmazını fısıldıyor: "Dış dünyayı fethetmeye çalışırken, içindeki dünyayı ıskalamak".
Onun o meşhur dizeleri, insanın kendini tanıma kılavuzudur adeta:
İlim ilim bilmektir
İlim kendin bilmektir
Sen kendin bilmezsin
Ya nice okumaktır
İnsanın dünyayı tanıması, bilgi biriktirmesi, coğrafyalar aşması nispeten kolaydır. Çünkü dışarısı nesneldir; gözlemlersiniz, not alırsınız, geçersiniz. Ama insanın kendi içine dönmesi, "kendi karanlığıyla, hırslarıyla, korkularıyla ve egosuyla (nefsiyle) yüzleşmesi" muazzam bir cesaret ister.
Aynaya bakmak cesaret ister. Yunus Emre, Taptuk Emre’nin dergahına 40 yıl boyunca "eğri odun" taşımayarak aslında kendi içindeki eğrilikleri düzeltmiştir. O odunlar, Yunus'un karakterinin, içinin düzgünlüğünün bir sembolüdür.
"Ben"den geçmeden, insan kendiyle yüzleşmeden, hamlığını görmeden "pişemez". Yunus’un yolculuğu bir "benlikten vazgeçiş" yolculuğudur. İçindeki o ham insanı yıkıp, yerine sevgiyi ve evrensel özü koymuştur.
Önce içeriye bakmalı insan, sonra da dışarıya...İnsan kendini tanımadan dünyayı anlamaya çalıştığında, dünyayı hep kendi çarpık gözlüğünden görür. Önce kendi içindeki savaşı barışa dönüştürmelidir ki, dışarıdaki dünyaya da o gözle bakabilsin. Yunus Emre bunu başardığı için yüzyıllar sonrasına bile "Yaratılanı severim, Yaradan'dan ötürü" diyerek saf sevgiyi aktarabilmiştir.
Kendiyle yüzleşmek, kendi hakikatini bulmanın ilk şartıdır. Kendinden kaçan bir insan, tüm dünyayı gezse de günün sonunda yine kendi boşluğuna uyanır.
Yunus Emre’nin bu içsel yolculuğunda veya öğretilerinde "Makrokozmos (Alem-i Kebir)" ile "Mikrokozmos (Alem-i Sagir)" arasındaki muazzam köprüyü kurduğunu görmek mümkün...
Yani evren (büyük alem) ne barındırıyorsa, insan (küçük alem) da kendi içinde onun bir kopyasını, bir minyatürünü barındırır. İşte tam olarak bu yüzden: "Kendi içindeki donanımı çözemeyen biri, dışarıdaki devasa kütüphanenin dilini asla sökemez"
Bu "evren kitabını okuma" sürecini üç anabaşlıkta şöyle temellendirebiliriz:
Duyguları Bilmek: İçsel Pusulayı Doğrultmak
İnsan nefretini, kıskançlığını, korkusunu ya da şefkatini tanımadığında, dış dünyadaki olayları hep bu duyguların yarattığı sisli bir camın arkasından izler. Kendi öfkesiyle tanışmamış bir insan, dışarıdaki haksızlığı adaletle çözemez. Duygularını "okuyan" kişi, evrendeki ritmi, zıtlıkların dengesini ve insan psikolojisinin doğasını da okumaya başlar.
Varlıktaki Donanımı Fark Etmek: Potansiyeli Keşfetmek
İnsana bahşedilen akıl, vicdan, sezgi ve kalp gibi donanımlar, evreni anlamlandırma araçlarımızdır. Yunus Emre’nin de beslendiği irfani gelenek der ki: "İnsan, evrenin özüdür".
Eğer siz kendi içinizdeki sevgi potansiyelini, sabrı, idraki fark etmezseniz; doğadaki bir çiçeğin açışındaki, yıldızların dönüşündeki o muazzam nizamı ve sevgiyi de göremezsiniz. Evren size dilsiz görünür.
"Tanış Olabilmek" ve Evren Kitabı
Yunus Emre’nin en bilinen felsefesi şudur: "Gelin tanış olalım, işi kolay kılalım / Sevelim sevilelim, dünya kimseye kalmaz"
Buradaki "tanış olmak" sadece iki insanın selâmlaşması değildir. Kişinin önce "kendisiyle tanışması", sonra da karşısındaki her varlıkta (bir insanda, bir hayvanda, bir ağaçta) kendinden ve o evrensel özden bir parça bulmasıdır. İşte bu tanışıklık gerçekleştikten sonra, evren artık sert bir madde yığını değil, her yaprağı anlam dolu bir "kitap" haline gelir.
Kendini bilen insan, rüzgârın esişini de, bir insanın gözyaşını da, evrenin genişlemesini de aynı alfabeyle okur: "Aşkın ve varoluşun alfabesiyle".
Günümüzün modern, hız ve haz odaklı, hatta sadece"dışarıya" odaklı dünyasında, insanın kendi içindeki bu zengin donanımı fark etmesi ve onunla "tanış" olması için atabileceği en samimi, en pratik ilk adım, kanaatimizce Yunus Emre'nin irfan dünyasını keşif yolculuğunu anlamaya çalışmak olmalıdır...
Yunus'ca söyleyelim; Sağlık ve safâlıkla kalınız...