"Zincirlerin kırılması" ve hür adam

 

İnsanın "zincirlerini kırması" ve hürriyete kavuşması, tarih boyunca hem felsefenin hem de edebiyatın en güçlü metaforlarından biri olmuştur. Ancak buradaki "zincir" çoğu zaman demirden değil, zihnin derinliklerine kök salmış alışkanlıklardan, korkulardan ve toplumsal dayatmalardan oluşur.

Hürriyet yolculuğunda öncelikle zihinsel prangalardan kurtulmalıdır insan.  Çünkü prangaya vurulmuş zihine yansıyan gölgeleri bu insan "hakikat" sanır.

Zinciri kırmak, gölgelerin dışındaki asıl güneşi (hakikati) görmeye cesaret etmektir. Ancak ışık ilk başta gözü yakar; yani gerçekle yüzleşmek, konforlu bir yalanın içinde yaşamaktan ilk başta çok daha sancılı olabilir, bu yüzden hakikatin doğum sancısına dayanıp sabırla bu doğumun gerçekleşmesini beklemek gerekir.

Bir diğer pranga toplumsal beklentiler ve "el âlem" takıntısıdır. Çoğu insan, başkalarının kendisi hakkında ne düşündüğüne dair görünmez bir kafes içinde yaşar. "El âlem ne der?" sorusu ise, hür olmanın engeli ve zihnin en ağır prangasıdır.

Hürriyet kendi değer yargılarını inşâ etmek ve başkalarının onayına ihtiyaç duymadan "kendi olma" cesaretini göstermektir. Nietzsche’nin tabiriyle, sürüden ayrılıp kendi yolunu çizen bir "üst-insan"(olgun, kâmil insan) olma çabasıdır.

Arzuların ve korkuların esaretinden kurtulmadan kişi özgürleşemez. Bazen en büyük gardiyanımız kendi nefsimizdir. Modern dünyada bu durum; tüketim hırsı, sosyal medya onayı veya başarısızlık korkusu olarak karşımıza çıkar.

İçsel hürriyet, yaşadığımız çevrede dış dünyayı kontrol etmek yerine, öncelikle kendi tepkilerimizi ve arzularımızı süzgeçten geçirip  kontrol  altına almaktır. Bunun için de "egonun ıslahı ve eğitimi" elzemdir.
★
Kır zinciri, durma öyle, 
Kendin düşün kendin söyle. 
Bu esaret nedir böyle, 
Yük olur her adım sana. 

Kafes altından, ne çıkar 
Ruhun elbet ondan bıkar. 
Hür bakışın dağlar yıkar, 
Dar gelir bu cihan sana. 

Gölge biter, güneş doğar, 
Işık karanlığı boğar. 
Hür üstüne huzur yağar, 
Bayram olur her an sana. 

★

Hürriyetin sürekliliği, her an prangalara karşı verilmesi gereken bir savaşa bağlıdır. Zincirler bir kez kırıldığında bile, zihin bazen eski esaretinin sıcaklığını arayabilir. Gerçekten hür olan kişi, özgürlüğün getirdiği sorumluluğu da sırtlanabilen ve sürdürme mücadelesini verebilen kişidir.

Kırıldı pranga, gün doğdu artık,
Yürekte korkular söndü bir anda
Ufukta parlayan aydınlık, ışık,
Ruhu esaretten çözdü bir anda.

Gölgeye alışan gözler kamaştı,
Kendiyle yüzleşti her an savaştı,

Hürleşince o adem dağları aştı,
Eski benliğini ezdi bir anda.

Ne saray istedi ne altın kafes,
Hürriyet dediğin en derin nefes.
Susunca içteki o kölece ses,
Huzurunu kendi yazdı bir anda