İrfan ve hikmet yüklü ramazan manileri...

Ramazan ayının o kendine has manevi atmosferini, derinliğini ve bilgeliğini yansıtan "hikmetli" maniler, sadece ramazan davulcuları tarafından sahura uyandırmak için değil, aynı zamanda düşündürmek için söylenir.

Ramazan manileri, Türk halk edebiyatının "Anonim Halk Şiiri" geleneği içinde yer alan, hem dinî-tasavvufi bir derinliğe sahip olan hem de sosyal hayatı yansıtan çok kıymetli bir türdür.

Manilerde halkın anlayacağı kadar sade, samimi fakat bir o kadar da nüktedan bir dil kullanılır.

Hikmetli Manilerin Tematik İçeriğine bakılacak olursa; "Hikmetli" olarak nitelendirdiğimiz maniler, sadece sahura uyandırma amaçlı değil, bir nevi doğru yolu gösterme görevi görür:

Nefis terbiyesi konu edilir. Orucun sadece aç kalmak değil, göze, kulağa ve dile de oruç tutturmak olduğu işlenir.

Dünyanın geçiciliğine vurgu yapılır. Ölüm, ahiret ve dünya hayatının bir gölge olduğu temaları işlenerek insanın tevazua davet edilmesi amaçlanır.

Davulcular bazen ev sahibinin cömertliğini överken, bazen de cimriliğini ince bir dille eleştirirler.

Manilerin sonunda genellikle hane halkına bereket, sağlık ve saadet duaları edilir.

Edebî sanatlar ve uslup açısından Ramazan manilerinde sanatlı söyleyiş az olsa da, tesiri artırmak için şu yollar izlenir:

Ramazan ayı "on bir ayın sultanı"na, müminler ise "bahçedeki güller"e benzetilir.

Ayet ve hadislerin manaları şiirsel bir dille dizelere yedirilir (Örneğin; "Sabır selamettir" vurgusu gibi).

"Hey komşular", "Gafil uyan" gibi hitaplarla toplumsal bir farkındalık yaratılır. Buyunuz, edebî bir mani örneği:

Besmeleyle başladım,
Cevherleri haşladım. 
Sizlere hikmetli söz,
Söylemeye başladım.

İşte hem gönle dokunan hem de Ramazan'ın ruhunu hatırlatan irfan ve hikmet yüklü bazı maniler:

Sofrada ekmek, suda tat,
Oruçla bulur can hayat.
Mühim olan mide değil,
Nefse vurdurmaktır beraat.

Dilin tut ki kalbin gülsün,
Gönül evin nura dönsün.
Kırma sakın kimseyi sen,
Hakk’ın rızası görünsün.

Göz açıp yandın söndün,
Dünyaya daldın da döndün.
Şu mübarek Ramazan’da,
Bilmem ki kimleri gördün?

Açlık sabrın aynasıdır,
Mümin kulun deryasıdır.
Şükretmeyi bilene bu,
Cennetin has kapısıdır.

Sahur vakti esen yelde,
Zikir gerek her bir dilde.
Dünya malı burda kalır,
Ne kalacak son menzilde?

Geldi geçti kaç Ramazan, 

Amelindir sana kalan. 

Dünya bir gölge misali, 

Bakî olan ancak Rahman.

Elindeki bir lokmayı, 

Paylaşmak en büyük kâr. 

Vermeyi bilirsen eğer, 

Gönlüne yağmaz hiç kar.

Gösterişten uzak dur 

Orucun olsun sahih.

Dili gıybetten koru, 

Kalbin olsun hep hafif.

Sen tok iken komşun açsa

Açılmaz Rahmet kapısı.

Eğer buna uymaz isen

Görünür kıtlık sopası

Günümüzde Ramazan Manileri: Bugün bu gelenek, modern edebiyatta bir "kültürel bellek" ögesi olarak yaşatılıyor. Sadece davulcuların dilinde değil; edebiyat dergilerinde, ramazan özel eklerinde ve dijital içeriklerde bir estetik duruş olarak karşımıza çıkıyor.

Bunun yanısıra burada ele almadığımız edebî yönü daha da derin ve aruz ölçüsüyle yazılmış "Ramazaniyye" örnekleri de var "Divan Edebiyatı"mızda...

Ramazan'ın derin manasını yansıtan maniler, aslında bize "vaktin kıymetini" ve "insan olmanın inceliğini" de hatırlatır.

Bir kaç mani ile bitirelim:

Gülene bak gülene, 

Gül sunalım gülene. 

Şu dünyanın sefası,
Doyasıya gülene.

Sevene bak sevene
Bak gönülden sevene
Allah güzel baht versin
Doyasıya sevene

Kaçana bak kaçana
Kırıp döküp kaçana.
Bu dünya zindan olur
Hep kötülük saçana.

Gülene bak gülene
Bahar gibi gülene
Bütün âlem dost olur
Göz yaşını silene 

Derene bak derene,
Yolda güller derene

Şu dünyada pay yoktur,
Nankör ölüp gidene

Verene bak verene

İnfak edip verene

Hızır yoldaşlık etmiş
Muradına erene