"Bilgi istifçileri" ve "Bilgiyi paylaşanlar"

 

Bilginin paylaşılması ve topluma geri verilmesi insana yakışan en zarif yaklaşımlardan biridir. İslam kültüründe ve genel ahlâk felsefesinde "her nimetin kendi cinsinden bir zekatı olduğu" inancı vardır. İlmin de zekatı karşılık beklemeksizin öğretmekle verilir.

Ancak, "övünmek ve başkalarına karşı üstünlük taslamak için ilim öğrenmek ise mekruhtur."

Madem ilimden bahsediyoruz, bu derin düşünceyi birkaç başlıkta inceleyelim:

Zekat Sadece Maddi Değildir

Bu güzel ilkeyi, hem tarihsel derinliğiyle hem de modern dünyadaki karşılığıyla biraz daha detaylandıralım. 

Bilginin zekatı neden sadece bir "tavsiye" değil, aynı zamanda bir "yükümlülüktür"?

İşte konunun dört temel boyutu:

Manevi ve Felsefi Boyut: "Arınma"

Zekat kelimesi köken olarak "nemâ" (artma) ve "taharet" (temizlenme) anlamlarına gelir.

Malın zekatı onu fakirle paylaşarak temizlemekse, zihnin ve kalbin zekatı da öğrenilenleri başkalarına aktararak o bilgiyi bereketlendirmektir.

Temizlik: Bilginin zekatı verildiğinde (yani öğretildiğinde), o bilgi kibirden ve bencillikten arınır. Bilgi, sadece sahibi üstün görünsün diye saklandığında ise bir yüke dönüşür.

Artış: Toprağa ekilen tohum gibi, paylaşılan bilgi de filizlenir. Bir kişiye bir şey öğrettiğinizde, o kişi de başkasına öğretir ve sizin başlattığınız küçük bir hareket devasa bir ilim halkasına dönüşür.

Sosyolojik Boyut: Bilginin Sadaka-i Cariyesi

"Sadaka-i Cariye", öldükten sonra da sevabı devam eden kesintisiz iyilik demektir.

Bilgi Paylaştıkça Artar

Psikolojik ve Bilişsel Boyut: "Öğretirken Öğrenmek"...Modern eğitim biliminde buna "Protégé Etkisi" denir.

Bir konuyu başkasına anlatmak üzere hazırlandığınızda, beyniniz bilgiyi daha sistematik bir şekilde organize eder.

Karşıdaki kişinin soracağı sorular, sizin hiç düşünmediğiniz kör noktaları görmenizi sağlar.

Dolayısıyla, "öğretmek" aslında kendi bilginizi test etmenin ve derinleştirmenin en kestirme yoludur. Öğretmen, her zaman en kıdemli öğrencidir.

Maddi varlıklar paylaşıldıkça azalırken, bilgi paylaşıldıkça pekişir, dönüşür ve ölümsüzleşir.

Pekişir çünkü başkasına anlatan kişi, konuyu en iyi öğrenen kişidir.

Dönüşür, çünkü başka zihinlerle temas eden bilgi, yeni fikirlerin doğmasına sebep olur.

Ölümsüzleşir, çünkü sizden bir şey öğrenen her birey, sizin bilginizin yaşayan birer temsilcisi olur.

Toplumsal Bir Borçtur

Eğer bir konuda uzmansanız veya bir hakikate vakıfsanız, bu sadece sizin başarınız değil, aynı zamanda size bahşedilmiş bir imkândır. Bu imkânı kendinize saklamak "bilgi istifçiliği" sayılırken; öğretmek, topluma olan borcu ödemektir.

"İlim öyle bir şeydir ki, sen ona tüm varlığını vermedikçe o sana yarısını bile vermez."

Eğer elinizde bir ışık (bilgi) varsa, onu başkalarının yolunu aydınlatmak için kullanmak o ışığın sönmesini engeller, aksine karanlığı tamamen dağıtır.

Öğrettiğiniz bir bilgi, bir insanın hayatını kazanmasına, bir yanlıştan dönmesine veya bir sorunu çözmesine vesile olursa; o kişi bu bilgiyi kullandığı sürece siz de bu hayra ortak olursunuz.

Bu, toplumsal kalkınmanın temelidir. Bilginin tekelleşmesi toplumu çürütürken, tabana yayılması toplumu yüceltir.

Sorumluluk Boyutu: Bilginin Gizlenmesi

Klasik kaynaklarda bilginin saklanması şiddetle eleştirilir. Eğer bir toplumda bir yara varsa ve sizin elinizde o yarayı iyileştirecek bir bilgi (merhem) varsa, onu saklamak ahlâki bir suçtur.

Ustalık borcu: Size öğretenlere olan borcunuzu, ancak sizden sonrakilere öğreterek ödeyebilirsiniz.

Bilginin Zekatı Nasıl Verilir? 

Genç bir meslektaşınıza veya öğrenciye rehberlik etmek;  yazılı eser bırakmak, meselâ makale, kitap veya blog yazılarıyla bilginizi dijital dünyada kalıcı kılmak; gönüllü dersler vererek İhtiyacı olanlara ücret almadan veya uygun şartlarda eğitim vermek; sadece teorik bilgiyi değil, yaptığınız hatalardan çıkardığınız dersleri anlatma yoluyla, yâni tecrübe aktarımı...

Bilgiyi istifleyen ve saklayan değil paylaşanlardan olmak niyâzı ile...