Modern kafeslerdeki insan

İnsanat Bahçesi, aslında kulağa biraz ürpertici gelen ama derin bir ironi taşıyan kavramdır. Bu terim genellikle iki farklı bağlamda karşımıza çıkar:

Tarihsel Gerçeklik: "İnsanat Bahçeleri" (Human Zoos)

Maalesef bu terim sadece bir kelime oyunu değil, tarihin karanlık bir sayfasıdır. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında, Batı dünyasında (Paris, Brüksel, New York gibi şehirlerde) farklı etnik kökenlerden gelen insanlar —genellikle Afrika, Asya ve Amerika yerlileri— "egzotik" birer nesne gibi sergilenirdi.
Amaç sömürgeciliği haklı çıkarmak ve "beyaz adamın" üstünlüğü algısını pekiştirmekti.

Bu olaylar, modern(!) batının en büyük insan hakları ihlalleri örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Günümüzde bu terim daha çok mecazi anlamda kullanılır. İnsanın kendi yarattığı "modern kafesleri" eleştirmek için tercih edilir:

Meselâ, kendimizi sürekli sergilediğimiz, beğenilmek için "numaralar" yaptığımız dijital platformlar ya da beton yığınları arasında, doğal ortamından koparılmış insanın rutin döngüsü.

İnsanların mahremiyetinin kalmadığı, "reality şov"larla herkesin birbirini izlediği bir düzenin popüler kültür olarak sunulması.

Modern insan, her ne kadar takım elbise giyip akıllı telefon kullansa da, biyolojik yazılımı hala binlerce yıl öncesinin kodlarıyla çalışıyor. Sosyologlar ve psikologlar, bu duruma "Paleolitik beyin" çatışması diyorlar.

Modern insanın sergilediği en belirgin vahşi (arkaik) özellikler ise şunlardır:

Dijital Avcılık ve Linç Kültürü (Sürü Saldırısı)

Vahşi doğada bir yırtıcı sürüsü, zayıf düşen veya gruptan ayrılan avı hedef alır. Günümüzde bu davranış biçimi iptal kültürü ve sosyal medya linçlerine evrildi.

Mekanizma şöyle işliyor, bir kişiyi hedef tahtasına oturtup topluca saldırmak, bireye "gruba ait olma" ve "ortak düşmana karşı zafer kazanma" hazzı verir. Bu, kabile savaşlarının dijital formudur.

Modern İstifçilik (Kıtlık Korkusu)

Atalarımız için yiyecek bulmak zordu, bu yüzden bulduklarını hemen tüketmek veya saklamak hayatta kalma stratejisiydi.

Bugüne yansıması şöyle, indirim dönemlerindeki izdihamlar, ihtiyaç fazlası alışveriş veya ekonomik kriz beklentisinde market raflarını boşaltmak. Bu, mantıklı bir ekonomik karardan ziyade, genlerimize işlenmiş olan "kıtlık anksiyetesi" tepkisidir.

"Öteki" Düşmanlığı

İnsan doğası gereği "biz" ve "onlar" ayrımı yapmaya programlıdır. Eskiden bu, yabancı bir kabilenin su kaynağınızı çalmasını engellemek içindi.

Bunun modern hali ise fanatik taraftarlık, kutuplaşma ve aşırlıklardır. Kendi grubumuzu yüceltip karşı tarafı canavarlaştırmak, vahşi doğadaki hayatta kalma içgüdüsünün bir kalıntısıdır.

Statü Rekabeti (Alfa Olma Çabası)

Eskiden güçlü erkek veya dişi, en iyi kaynağa erişirdi. Modern dünyada ise bu "güç", kas kuvvetinden ziyade sembollerle ölçülür.

Modern pençeler bugün şöyle:  Lüks tüketim, ünvanlar ve sosyal medyadaki "mükemmel hayat" sergilemeleri. 

Bunların hepsi, hiyerarşide üst sıraya çıkma ve avantaj elde etme dürtüsünden başka bir şey değil...