Modern dünyada ruh güzelliği ve "İnsan"...

Ruh inceliğini, ahlâki olgunluğu ve derinliği dile getiren; insanın dış görünüşünden daha önce iç dünyasını (siret), tutum ve davranışlarını imar etmesi gerektiğinin özeti gibi olan bazı sözler kaleme aldık, buyrunuz:

İnsanın asâlet akmalı her yanından...
İnsanlık kalitesi okunmalı tâ uzaklardan...
Hakka tahsisli tek odacık gönlüne masivayı buyur etmemeli...
Siretini görmeden surete itibar etmemeli...
Edep, hayâ, âdâb-ı muaşeret ziynetlerini hep takınmalı...
Kelâmı hikmet, suskunluğu ibret olmalı...

Dünyanın gürültüsünde vicdanının pusulasını kaybetmemeli...

Attığı her adımda insanlık vakar ve zarafeti hissedilmeli...

Niyeti ak, özü pak, sözü senet olmalı...

Makamın, mevkiin değil; kul olmanın izzetiyle yürümeli...

Dünyalık ikbale tamah edip duruşunu bozmamalı,

Bencilliğin, kibrin, hırsın ağlarına düşmemeli...

Tevazuyu libas edinip gurura heves etmemeli,

Öfkesinde adaletsizlik, merhametinde sınır bulunmamalı...

Kendi ayıbını görüp, başkasının kusuruna da gece gibi olmalı...
İyiliği gösteriş için olmayıp, fıtratının gereği kılmalı...
Her bakışı feraset, her dokunuşu şifa olmalı...

Kula kul olmaya eyvallah etmemeli,
Sadece dostuna değil, düşmanına dahi emniyet vermeli...
Verdiği sözü canı pahasına tutmalı,

Emanet edilene, yetim hakkına leke sürdürmemeli...

Hakkı söylemekten sakınmamalı, batıla meyletmemeli...
Dünyaya misafir geldiğini bir an olsun unutmamalı,

Gözü Yaratıcı'dan başkasına çevrilmemeli,

Başını yalnız O’nun huzurunda eğmeli...

Bıraktığı iz hoş bir sadâ, ömrü hakikate varan bir doğruluk haritası olmalı...

Karanlığa ışık tut...

 

İnsanın içinde bir iyi taraf bir de kötü taraf var. Asıl mesele içimizdeki iyiyi muhafaza etmek, kötülüğü kontrol edebilmektir...

İnsanın kadim hakikati tam da bu dengede saklıdır. İçimizdeki bu çift kutupluluk, varoluşun en temel çelişkisi olduğu kadar tekâmülün de yegâne motorudur.

İyilik, doğası gereği nazlı ve kırılgandır; tıpkı bir bahçedeki nadide çiçekler gibi sürekli bakım, özen ve muhafaza ister. Kötülük ise yabani otlar gibidir; kendi hâline bırakıldığında, çaba gerektirmeden bünyeyi sarıp sarmalar. Bu yüzden iyiliği korumak aktif bir irade, derin bir idrak ve kesintisiz bir uyanıklık gerektirir.

Burada asıl incelik, kötülüğü tamamen yok etmeye çalışmak değil, onun farkında olup kontrol altında tutabilmektir. Çünkü nefsin ve karanlık tarafın varlığı, insanın kendi içindeki erdemi sınaması ve seçme özgürlüğünü kullanabilmesi için gereklidir. Karanlığın varlığını kabul etmeden, aydınlığın kıymetini bilmek ve onu muhafaza edecek gücü bulmak mümkün değildir.

İçimizdeki aydınlığı beslemek; kalbi kin, kibir ve cehaletten uzak tutup şefkat, hikmet ve zarafetle imar etmekten geçer. Ham bir ruhu yoğurup olgunlaştıran, karanlık dürtülere rağmen iyiyi seçebilme kararlılığıdır.

İnsanın bu içsel mücadelesinde asıl kırılma noktası, nefsin ve hırsın kamçıladığı o "kötü tarafı" bir düşman sayıp yok saymak yerine, onun dilini çözmektir. Kötülük çoğu zaman tek başına gelmez; arkasında gizlenmiş bir korku, doyurulmamış bir ego, yetersizlik hissi veya terbiye edilmemiş bir arzu barındırır. İçimizdeki karanlığı kontrol edebilmenin ilk adımı, onun nereden beslendiğini dürüstçe teşhis edebilmektir.

Bu teşhis konulmadığında insan, farkında olmadan kendi karanlığına gerekçeler üretmeye başlar. "O bana böyle yaptı, ben de haklıyım" diyerek kötülüğü meşrulaştırmak, içteki aydınlık surlarında açılan en büyük gediktir. İyiliği muhafaza etmek, tam da bu gerekçelendirme tuzağına düşmemektir. Başkalarının çirkinliği karşısında kendi zarafetini kaybetmeme dirayetidir.

Nitekim insan, bünyesindeki bu çelişkiyle "insan" olur. İçindeki gölgeyi tanıyan ama yüzünü daima güneşe dönen ruhlar; hamlıktan pişmeye, fikirden hikmete doğru yol alır. Asıl zafer, karanlığı tamamen yok etmek değil; o karanlığın ortasında iyiliğin kandilini titretmeden tutabilmektir. Çünkü insan, içindeki çirkinliğe rağmen güzelliği seçebildiği ölçüde derinleşir ve kendi hakikatine erer.

Ehl-i kelâm bu mevzuda neler söyler, kulak verelim:

"Âdem odur ki vasl-ı hakîkat kılup heves
Zabt eyleye derûnunu kılmaya tâbi‘-i heves"

-Nâbî

(Gerçek insan, hakikate ulaşmayı arzulayan ve içindeki nefsi/kötü arzuları kontrol altında tutarak heveslerine köle olmayan kimsedir.)

"Dehr bir kâse-i zehr-âb u derûnu pür-kîn
Şerbet-i merhamettir ana panzehir olan"

-Fuzûlî

(Dünya kinle dolu bir zehir kasesidir; onun içindeki kötülüğe ve kine panzehir olacak yegâne şey ise kalpteki merhamet şerbetidir.)

"Nefstir seni yolda koyan, yolda kalır nefse uyan
Söylemeyen kalır naçar, söyleyen durur gürler"

-Yunus Emre

(İnsanı yoldan çıkaran ve menzile varmasını engelleyen kendi nefsidir; nefsinin karanlığına ve heveslerine uyan yolda kalır.)

"Bir safâ bahşedelim gel şu dil-i nâ-şâda
Giderelim tozunu ayîne-i kalbin a‘dâdan"

-Bâkî

(Gel, şu kederli gönle bir ferahlık verelim; kalp aynasının üzerindeki kin, kibir ve kötülük tozunu temizleyip içimizdeki aydınlığı ortaya çıkaralım.)

Hasıl-ı kelâm;

insan, kalbinde hem geceyi hem gündüzü taşıyan bir seyyahtır.

Mesele geceyi tamamen yok etmek değil, karanlığın ortasında dahi gündüzün nuruna sahip çıkabilmektir. İyilik muhafaza edildikçe kökleşir, kötülük dizginlendikçe insanı hamlıktan olgunluğa taşır.

Nihayetinde ruhu kâmil kılan da karanlığın yokluğu değil, o karanlığa rağmen aydınlığı seçebilme iradesidir.

Kadife çiçeği...

 

Ey kadife çiçeği söyle misin sen bana,

Hangi baharın mirası bu turuncu, bu sarı?

Güneş mi gönderdi yoksa yapraklara kokunu,

Yoksa bu toprakların en gizli sevdası mı?

Süsler gururla lâle saray bahçelerini,

Güller fısıldıyorken aşıklara geceyi,

Sen sessizce beklersin çitlerin kenarında,

Bostanlarda, mütevazı pencereler dibinde.

Karanfil kokun ile saklar mısın hüznünü,

Kış gelip de solana dek hem de hiç vazgeçmeden.

Ne süslü saksı istersin böyle yeşermek için,

Ne övgüler beklersin, ne de sitem edersin.

Ey kadife çiçeği söyle misin sen bana,

Toprağa sadakatin nedendir, nerden gelir ?

Bize renkleri veren gökyüzü ise eğer,

Sana bu mütevazı güzellik nerden gelir?

Huzur arama boşuna dedi meczup...

Huzur arama boşuna dedi meczup...aç yatan çocukları, ayakkabısı delik adamları, çocuğuna ilaç alamayan anaları, kapısı çalınmayan yol gözleyen yaşlıları görmezden gelenler hiç huzur arayışında olmasın...

Öyle rezidanslarda yaşamakla, alınterini silmeden kazanılan hesapsız kazançlarla, kuşsütü eksik olmayan sofralarda tıkınmakla, eğlence mekânlarında sabahlamakla, yalılarda köşklerde sefa sürmekle, haz peşinde koşarak ömür tüketmekle, hızlı bir hayat sürmekle huzur bulamaz insan...

Vicdanlar ne alemde ?

—Vicdan rafa kalktıysa, huzur hangi kapıyı çalsın?

Meczup haklıydı; çünkü huzur, bir mülk değil, bir aynadır. İnsanın kendi içine çekinmeden bakabilme cesaretidir. Sokakta rüzgârın sürüklediği bir yaprak gibi kimsesiz kalan yetimlerin gölgesi, şatafatlı salonların avizelerine vururken hangi şamdan aydınlatabilir o karanlığı?

Bir yanda unutulmuş kapı eşiklerinde çorbası soğuyan yaşlılar, diğer yanda israfın ve gösterişin gölgesinde debelenen doyumsuzluklar... Vicdanın sesini kısmak için müziğin ritmini artıranlar, aslında en çok kendi içlerindeki o derin, yırtıcı sessizlikten kaçarlar. Oysa kalbi duyarlı kılmayan hiçbir imkân, ruhun susuzluğunu gidermeye yetmez.

Kuşsütü sofraların başındakiler bilmez ki; huzur, sıcak bir somunu besleme sevinciyle paylaşanın nasırlı ellerindedir. Yoksulun tebessümüne dokunamayan bir el, dünyanın bütün servetini tutsa ne fayda?

Vicdanlar;
Yaşanan acılara gözünü kapatan bir konforun esiri olmuşsa,

Merhamet, sadece dilde bir temenni olarak kalıp eyleme dönüşmüyorsa,

Başkasının feryadı, kendi soframızın neşesini bölmüyorsa,

İşte orada insanlık, en büyük yoksulluğunu yaşıyor demektir.

Çünkü hayat, ne kadar yükseğe tırmandığınla değil; tırmanırken kimlerin elinden tuttuğunla ve arkanda bıraktığın ah'ların ağırlığıyla ölçülür. Aynaya bakmaya yüzü olmayan bir ruh, altın kaplama saraylarda yaşasa da her gece kendi içindeki o karanlık zindana uyanır.

—Çünkü hırsın bittiği yerde başlar huzur, doyumsuzluğun bittiği yerde...

Meczup bir adım daha yaklaştı, gözlerinin içine bakarak fısıldadı:

"Açın hâlinden anlamayanın tok gezmesi, körün gözüne ışık tutmak gibidir; ne kör görür o ışığı, ne tutan anlar karanlığı. Şatafatlı duvarların arasında, vicdanının çığlığını duymamak için kulaklarını tıkayanlar bilmiyorlar ki; o bastırdıkları ses, bir gün kendi yalnızlıklarının çığlığına dönüşecek."

Huzur dediğin, bir yoksulun duasındaki sadeliktir. Bir çocuğun yüzündeki tebessüme vesile olmanın, bir ihtiyarın sönük gözlerine ümit taşımanın sessiz derinliğidir. Ne tükenmez servetler satın alabilir onu, ne de en görkemli sarayların korunaklı kapıları tutabilir içeriye.

Vicdanlar;
Başkasının soğuğuyla üşümeyi bıraktıysa,

Bir ananın gözyaşında kendi çaresizliğini görmüyorsa,

Adaleti ve merhameti sadece kendisi için ister hale geldiyse,

Orada ne bereket kalır, ne de insan olmanın o asil neşesi.

İnsan, biriktirdiği kadar değil, paylaşabildiği kadar insandır. Dünyalık yüklerle sırtını kabartıp ruhunu hafifletemezsin. Alın terinin ıslatmadığı kazançlar sofrana aş değil, ruhuna yük olur; o yükle ne bir adım huzurla atılır, ne de bir gece uykusuna tat gelir.

Sözün özü; vicdanını unutan, aradığı huzuru ancak kendi kurduğu o yalan dünyaların enkazı altında bulur, vesselâm.