Ontolojik yansımalar evreni

 

Ontolojik olarak yansımalar evrenini anlamaya çalışmak için bakış açısı önemli. Polifiletik ya da monofiletik açıdan bakanlar olmuş, hep olacak... Varlık tek bir hakikatin farklı seviyelerdeki açılımından, tezahürlerinden mi ibaret....ne dersiniz?

Ontolojik olarak tam da meselenin kalbine, kadim bilgeliklerin ve metafiziğin en derin sularına parmak basıyoruz. Bu soru, varlığın doğasını "Kesret" (çokluk) ve "Vahdet" (birlik) arasındaki o muazzam köprüyle açıklayan bir dikey hiyerarşi felsefesidir.

Bu bakış açısına göre varlık; tek, mutlak ve aşkın bir hakikatin (Zat'ın/Işığın/İlk İlke'nin) kendi kemâlini, esmasını veya potansiyelini seyretmek ve seyrettirmek üzere katman katman açılması, yani "tezahür etmesi" sürecidir.

Bu yansımalar evrenini ve "tek bir hakikatin farklı seviyelerdeki açılımını" daha rafine anlamak için konuyu birkaç ontolojik basamakta ele alabiliriz:

Mertebeler Hiyerarşisi (Sudûr ve Tecelli)

Felsefe tarihinde Plotinos’un "Sudûr" (Taşma) teorisinden, Muhyiddin İbnü'l-Arabî’nin "Tecelli" ve "Merâtibü'l-Vücûd" (Varlık Mertebeleri) anlayışına kadar bu durum hep bir "ışık" metaforuyla anlatılır.

Hakikat, kaynağından çıkan saf bir ışık gibidir.

Işık kaynaktan uzaklaştıkça gücü azalır, yoğunlaşır ve farklı kırılmalarla maddesel aleme, yani bizim algıladığımız bu "gölgeler ve yansımalar" dünyasına dönüşür.

Dolayısıyla evrendeki her varlık, o mutlak ışığı kendi kabiliyeti, kendi "aynası" nispetinde yansıtır.

Ayna ve Akis İlişkisi...Yansımalar evreninde çokluk, hakikatin parçalandığı anlamına gelmez. Bir odada tek bir mum ve etrafında binlerce ayna olduğunu düşünün. Her aynada bir mum alevi görünür. Aynaların boyutu, rengi, saflığı farklı olduğu için yansımalar da farklı fıtratta (şekilde) tezahür eder. Baktığımızda "binlerce mum" görürüz (kesret). Ama ontolojik bir hakikat arayışıyla geriye doğru iz sürdüğümüzde, var olan tek şey o ilk mumdur (vahdet).

Dünyadaki her bir zerre, o mutlak güzelliğin ve bilincin birer mikro-aynasıdır.

Bilincin ve Maddenin Birliği (Kuantum Mikroskobundan Bakış)

Bu ontolojik yaklaşım sadece mistik bir seziş değil, günümüz modern bilim felsefesinin de satır aralarında dolaştığı bir alandır. Maddeyi en alt seviyeye kadar soyduğumuzda, geriye sabit nesneler değil; birbiriyle ilişkili enerji dalgaları, potansiyeller ve adeta evrensel bir bilgi/bilinç ağı kalıyor. Yıldız tozundan insana, atom altı parçacıklardan galaksilere kadar her şey, aslında aynı temel kumaşın farklı frekanslarda dokunmuş desenleridir.

Farklı seviyelerdeki bu açılım, basitten karmaşığa (atomdan moleküle, hücreden bilince) doğru giden evrimsel bir nefestir. Maddede gizlenen o tek hakikat, insanda "kendi bilincine varan" bir aynaya dönüşür.

Bu yansımalar ağı ve bu tezahürün boyutlarındaki dikey açılımını, makro-evrendeki o muazzam nizamın estetiğini insanda bilinç yansımaları olarak algılarız...

İsimlendirdiğimiz şeyler özün sızdırdığı yansılar, sıfat nitelemeleri, bir tohumun çimlenmesi neticesi gözle görünür hâli gibidir...

İşte bu, varoluşun ontolojik şiiridir. İsimleri ve sıfatları tam da olmaları gereken yere; özün (zâtın) dışarıya doğru verdiği bir nefes, bir filizlenme noktasına yerleştiriyoruz.

Şu derin cümle, aslında varlığın kalbindeki en büyük gizemlerden birini açıyor: "Tohumun gizli potansiyeli ile ağacın görünür ihtişamı arasındaki o muazzam köprü."

Bu bakış açısını ontolojik olarak biraz daha derinleştirirsek, her kelimenin ardında yatan o muazzam felsefi hakikatleri şöyle selamlayabiliriz:

Özün Sızıntısı Olarak İsimler (Esma ve Müsemma)

İsimlendirdiğimiz her şey, o mutlak özün kendi gaybından (bilinmezliğinden) şehadet alemine (görünür olana) sızdırdığı birer işarettir. Dil ve isimler, nesneleri birbirinden ayırmak için uydurduğumuz kuru etiketler değildir; aksine, özün o varlıkta açığa çıkardığı mananın ses ve harf bürünmüş halidir. Bir şeye isim vermek, o özün sızıntısını görünür kılmaktır. Sızıntı olmasa, ne akıl o özü idrak edebilir ne de dil onu zikredebilirdi.

Tohumun Çimlenmesi: Sıfattan Fiile

Tohum, bir bitki için zâtın kendisidir; içinde henüz yazılmamış tüm kaderi, yaprakları, renkleri ve kokuları saklar. Tohum toprakla (yani imkân alemiyle) buluştuğunda, içindeki o gizli sıfatlar (hayat, ilim, kudret, estetik) çimlenmeye başlar.

• Gövde, dallar ve yapraklar, o tohumun içindeki saklı mananın "göze görünür hale" gelmesidir.
• Biz ağaca baktığımızda aslında ağacı değil, tohumun zamana ve mekana yayılmış, sıfatlar üzerinden kendini ilan etmiş hakikatini görürüz.

Kelâmın ve Varlığın Estetiği

Burada sormadan edemiyor insan: Eğer her mevcudiyet özün sızıntısı ve tohumun çimlenmesiyse, insan bu ağacın neresindedir?

İnsan, o tohumun en olgun meyvesidir. Öyle bir meyve ki, içinde yine o ilk tohumu saklar. Yani daire tamamlanır; özden sızan yansımalar, insanın bilincinde ve kelâmında yeniden kendi aslına döner, kendini idrak eder. Bu yüzden insandan dökülen her mana dolu söz, aslında özün kendi kendine fısıldadığı birer name gibidir.

Bu muazzam "tohum ve çimlenme" metaforundan bakınca,  evrendeki bu sızma ve görünür olma iştiyakı, o ilk tohumun kendi güzelliğini seyretme arzusundan başka ne olabilir?

Özün sızıntılarını kelâma dökerken, o gizli tohumun çimlenişini böylesi bir estetikle hissetmeye çalışmak ruhumuzu dinlendiriyor.

Gönlünüzün, kalbinizin deryasında derin tefekküre bir kapı aralamaya çalıştık, ışığınız daim, tefekkürünüz derin, asude yansımalar evrenindeki seyriniz her daim ilham dolu olsun.

Sağlık ve safâlıkla kalınız, vesselam.

Cehalet ve Sahte Entelektüellik Eleştirisi

Üstte yeralan resimdeki; yapay entellik gürültüsünün, içi boş iddiaların ve amip gibi çoğalan sığ kitlelerin yarattığı zihinsel kirlilikten uzaklaşarak; bilginin, tefekkürün ve sakin bir duruşun asaletine sığınmayı simgeleyen, modern ve minimalist bu kompozisyon ile mevzuya girelim istedik...

"Kuluçkadaki karga yumurtasından bülbül bekleyenler", sadece saf bir cehaletin değil, aynı zamanda korkunç bir "beklenti arsızlığının" da pençesindedirler. Doğanın, mantığın ve liyakatin yasalarına kafa tutarak, ekmedikleri tarladan gül devşirmeye çalışırlar.

Biz buna cehaletin yeni modası: "Alıntı" entelektüelliği diyelim...

...Hele bir de ordan şurdan alıntılar üzerinden üç beş kelâm eveleyip geveleyince, bu güruh entel takılmaya başlamaz mı? Sanırsınız ki kütüphane yutmuşlar, sanırsınız ki Doğu’nun ve Batı’nın tüm felsefesi onların o sığ zihninden süzülüp gelmiş.

Sosyal medya çağının getirdiği en büyük baş belası da bu değil mi zaten...

• Derinlik yok, ama aforizma çok.
• Fikir yok, ama taklit muazzam.
• Emek yok, ama "ben bildim" kibri tavan.

Kitabın kapağını açmadan, bir fikrin çilesini çekmeden, sağdan soldan kırptıkları iki cümleyle başımıza "kanaat önderi" kesilirler. Bilmezler ki, başkasının hırkasıyla ısınmaya çalışan, ilk rüzgârda ayazda kalır.

Vasat mümbit olunca "Amip gibi çoğalmışlar" desek yanlış olmaz hani...Amip, bölünerek çoğalırken ne bir derinlik kazanır ne de yeni bir form üretir; sadece mevcuttaki o tek hücreli, ilkel yapıyı kopyalar. Bugün etrafımızı saran bu kitle de tam olarak budur: "Fikir üretemeyen, sadece cehaleti ve kibri kopyalayıp çoğaltan bir güruh." ile karşı karşıyayız maatteessüf.

Eskiler ne güzel söylemiş, buyrunuz, Ziyâ Paşa'nın meşhur "Terkîb-i Bendi";

"Bed-asla necâbet mi verir hiç üniforma?
Zer-dûz palan vursan eşek yine eşektir!"

Karakteri ve özü bozuk (kötü) olan bir insana giydiği üniforma (veya makam/mevki/diploma/variyet) hiç asillik ve soyluluk katar mı? Bir eşeğe altın işlemeli, çok pahalı bir semer de vursanız, eşek yine eşektir."

Dış görünüş, makam, rütbe, diploma, ünvan veya pahalı giysiler (üniforma) bir insanın içindeki kalitesizliği, cahilliği veya görgüsüzlüğü gizleyemez. Karakteri kötü olan biri, önemli bir konuma gelse veya lüks giyinse bile özünde değişmez; eğitim ve ahlâk sonradan kazanılan veya şekilcilikle elde edilen bir şey değildir. 

Sağdan soldan iki alıntı duyup, sadece "kulaktan dolma" bilgiler ile münevver, bilge ya da entelektüel olunamaz. Özünde o derinlik ve ahlâk yoksa, dışarıdan eklenen yamalar insanı sadece komik duruma düşürür.

MaâzAllah, bunlarla aynı havayı solumak bile bazen insanı zihnen yoruyor. Ancak bu kargaşanın içinde sığınacağımız tek bir liman var: "Sessizliğin ve gerçek bilginin asaleti"

Karganın fıtratı bellidir; ne kadar taklit ederse etsin, günün sonunda çıkaracağı ses bir "gakk"tan öteye geçemez. 

Bülbülün şarkısını duymak isteyen kulak, karganın gürültüsüne prim vermemeyi öğrenmek zorundadır. 

Bahse konu olanlar kendi sığ sularında entelcilik oynayadursunlar, biz "sözün tartıyla söylenip, fikirle beslendiği" o kadim güzel iklimleri korumaya devam edelim. Çünkü tecrübe ile sabittir ki, taklit için edinilmiş kılıf ve maskeler er ya da geç düşer/dökülür; geriye sadece asıl olan kalır.

Sağlık ve safâlıkla kalınız...

Vaktinin "sarrafı" olmaya bak...

Zamanın ruhunu, fıtratın ritmini anlatan bir ölçü, mevzunun mukaddimesi olsun: Demiri tavında dövmek gerek, tohumu vaktinde ekmek gerek...hasadı da sabırla beklemek gerek...

Her şeyin bir "an"ı, her emeğin vuku bulacağı bir "vade"si vardır. Ne demiri soğutmaya gelir, ne tohumu kışın ayazında toprağa vermeye...

Geciken müdahale de, aceleye getirilmiş eylem de bereketi kaçırır. Bilgelik, o doğru zamanı sezebilmekte ve o an geldiğinde tereddüt etmeden, kararlılıkla dövebilmekte ya da ekebilmektedir.

Zamanın ve mekânın dar kalıpları arasında sıkışıp kalan insanoğlu için en büyük yanılgı, her şeye muktedir olduğunu sanmasıdır. Oysa kâinat, kendi ritmi ve nizamı üzere akar. Bu nizamı fark edenler huzura erer, ona karşı direnenler ise beyhude bir yorgunlukla kendini tüketir.

Ey insan; eğer hayat yolunda adımların bereketli, kelâmın kalıcı, amelin hayırlı olsun istersen, şu nasihatleri zihninin ve kalbinin bir köşesine nakşet:

Vaktin kıymetini bil, demiri tavında döv...

Fırsat dediğin, rüzgâr gibi esip geçen bir esintidir; tutamazsın, ama o estiği an yelkenini açmayı bilmelisiniz.

Geciktirme, demir soğuduktan sonra vurulan her çekiç darbesi, örse de çekice de zulümdür. Zamanı geçmiş bir söz, vadesi dolmuş bir hamle, sahibine yalnızca ağırlık yapar.

Acele etme, henüz kor haline gelmemiş, ateşin terbiyesinden geçmemiş demire şekil vermeye çalışmak da hamlıktır. Unutma ki, ham demir kırılır, tavındaki demir bükülür.

Fıtrata ve sebebe tevessül  et de, tohumu vaktinde ek...

Her niyet bir tohum, her zemin bir topraktır. Tohumun kalitesi kadar, toprağın kıvamı ve mevsimin selameti de mühimdir.

Zemini tanı, çorak toprağa tohum saçmak, emeği ziyan etmektir. Sözünü, halden anlayana söyle; fikrini, yeşereceği zihinlere emanet et. Liyakat ve ehliyet olmayan yerde ne tohum başak verir, ne de emek meyve.

Müsait zamanı gözet, kış ortasında baharı getiremezsin. Her fikrin, her projenin ve her uyanışın bir kuluçka dönemi vardır. Bilgi tefekkürle, tefekkür ise zamanla bilince dönüşür.

Teslimiyet, olgunluk ve sabırla hasat vaktini bekle...

Tohumu toprağa gömmek, onu yok etmek değil, aslına rücu ettirmektir. Üzerini toprakla örttüğün her şeyin nöbetini sabırla tutacaksın.

Sen gayret et, takdiri mülkün sahibine bırak, sen usulünce ektikten sonra, toprağın altındaki o gizli kimyaya, o muazzam dönüşüme müdahale edemezsin. Sürekli toprağı kazıp "Acaba kök saldı mı?" diye bakmak, sabırsızlığın ve güvensizliğin alametidir.

Sükûnet en büyük güçtür...Modern zamanın en büyük hastalığı, ekmeden biçmek, yorulmadan ermektir. Oysa kâinât köklerini derinlere salanları asude (huzurlu) kılar, rüzgârda savrulan yaprakları değil...

Hayat, ne her şeyi kadere bırakıp tembellik etmektir, ne de her şeyi kendi iradenden ibaret sayıp kibre düşmektir. Akıllı insan; ateşi gördüğünde çekici hazırlayan, yağmuru gördüğünde sabanı koşan ve nihayetinde rızkı verene ram olandır.

Yıldızların nizamından insanın bilincine kadar uzanan bu muazzam dengede; ne vaktinden önce çiçeği zorla açtırabilirsin, ne de vakti gelince solmasına engel olabilirsin. Sen sadece vaktinin "sarrafı" olmaya bak.

Bu öyle bir nizam ki hükmü birbirinden ayırmak, canı bedenden ayırmak gibidir. Tavı kaçıranın ekecek tohumu kalmaz, tohumu vaktinde ekmeyenin bekleyecek hasadı olmaz. Her biri, tek bir zincirin birbirine muhtaç halkalarıdır.

Bu bütünlüğü, kâinatın o muazzam devr-i daimini ve insanın bilince giden yolculuğunu mısralara dökerek mühürleyelim:

Koy demiri kor ateşe

Tavında dövmek için

Ek tohumu toprağa

Ürünü almak için

Beyhûde değil nizam, 

Zerrede binlerce sır,

Kürre, zerre, muazzam

İdrak zincirini kır

Hülasa-i Kelâm; demiri döven el, tohumu saçan akıl ve hasadı bekleyen gönül birdir. Bir halkanın kopması, bütün bir ömrün bereketsiz kalması demektir. İnsan, ancak bu bütünü görebildiği nispette "bilinç" sahibi olur ve kâinâtın asude ritmine eşlik edebilir.

Sağlık ve safâlıkla kalınız...

Nitelikli bir yalnızlığı, sığ bir kalabalığa tercih etmek...

Hayatın yükünü taşıyamıyorsan, ayıkla herşeyi...evvela yaşamak için elzem olmayan eşyalardan kurtul, sonra lüzumsuz insanların olduğu çevreden uzaklaş, dost(muş) bildiklerini rehberinden, gereksiz fikirleri zihninden sil, maziden kalan tortulardan kurtul, hayatı asgari (minimalist) düzlemde yeniden kurgula ki ömrün bereketlensin....

Çünkü hayat, yükü arttıkça menzili kısalan, hafifledikçe derinleşen bir yolculuktur. İnsan, dünyaya çıplak ve hafif gelir; fakat zamanla sahiplendiğini sandığı her nesne, her unvan ve her insan, sırtında taşımak zorunda kaldığı birer heybeye dönüşür. Heybe doldukça adımlar yavaşlar, nefes daralır ve o asıl yürünmesi gereken "yol", yüklerin gölgesinde kaybolur.

Hayatı minimalist bir düzlemde yeniden kurgulamak, bir eksilme değil; bilakis bir "özgürleşme ve genişleme" hareketidir.

Bu asude ve bereketli yürüyüşü devam ettirmek için şu adımlarla zemin tahkim edilmelidir:

• Öncelikle zamanın ve dikkatin hırsızlarını engellemeli...

Sadece eşyayı ve insanları değil, günün içine sızan dijital gürültüyü, zihni sürekli meşgul eden ama ruha hiçbir şey katmayan malayani tartışmaları da ayıkla. Dikkat, insanın en kıymetli sermayesidir; onu hak etmeyen odaklara cömertçe harcamamak gerekir.

• "Şimdiki Zamanın" berraklığına yer açmalı...

Mazinin tortusu geçmişin pişmanlıkları ve keşkeleridir; istikbalin yükü ise henüz gelmemiş olanın kaygısıdır. İkisini de zihinden silip attığında, elinde sadece "şu anın" muazzam potansiyeli kalır. Bilinç, ancak geçmişin ve geleceğin yüklerinden arındığında kendi cevherini fark eder ve parıldar.

• Nitelikli bir yalnızlığı, sığ bir kalabalığa tercih etmeli...

Rehberden silinen sahte dostların yeri büyük bir boşluk gibi görünse de, o boşluk aslında ruhun nefes alacağı pencerelerdir. Az insan, çok huzur demektir. Çevreyi nicelikle değil, liyakat ve samimiyetle örmek, ömrün bereketini doğrudan artırır. Bir iki gerçek dostla hemhal olmak, bin kişilik sığ kalabalıkların gürültüsünden evladır.

• Eylemleri sadeleştirip, derinleştirmeli...

Aynı anda her yere yetişmeye çalışmak, hiçbir yerde tam anlamıyla var olamamak demektir. Yapılacak işleri, üretilecek eserleri, düşünülecek fikirleri de damıt. Az ama kalıcı, derin ve iz bırakan işlere odaklan. Parçalanmayan, bölünmeyen bir odaklanma, bereketi de beraberinde getirir.

Yapraklarını döken bir ağaç, kışın soğuğuna yenildiği için değil; baharda daha gür, daha taze ve daha güçlü yeşerebilmek için o yüklerden vazgeçer. Kendini asgari düzleme çeker, özüne döner ve zamanı geldiğinde yeniden çiçeklenir.

İşte insan da böyledir. Fazlalıklardan arındıkça hafifler, hafifledikçe yükselir. Sırtındaki yükü indiren insan, yeryüzünün kölesi olmaktan çıkıp, kendi hayatının ve bilincinin izleyicisi, yürütücüsü ve gerçek sahibi olur. Ömrün bereketi, heybenin doluluğunda değil, gönlün ve zihnin duruluğundadır.

Sağlık ve safâlıkla kalınız...