Hat Sanatı: Eğilen Kalem, Doğrulan İnsan
Hat sanatı, kağıt üzerinde sadece harf dizmek değildir; bir "edeb" mektebidir.
Hokkadaki Sır: Hattat, kalemini hokkadaki mürekkebe batırırken tıpkı bir Lotus çiçeğinin kökten besin alması gibi, o "is mürekkebinden" (hani Süleymaniye’nin is odasında biriken o mürekkep) hikmet alır.
"Elif" Gibi Doğru Olmak: Hattat adayı, önce "Elif" yazmayı öğrenir. Elif, vahdeti (birliği) temsil eder. Kalem kağıda değerken hattat nefesini tutar; çünkü o an, sadece el değil, ruh devrededir.
Ahlâkla Bağı: Hattat, sabrı öğrenmeden "hattat" olamaz. Hırsla yazılan yazı titrer, hasetle bakılan kağıt kararır. Bu yüzden hat icazetnamesi sadece el becerisine değil, kişinin "güzel ahlâkına" verilir. Yani; sanat, insanın "yoz bütlerini" yıkan bir zımparadır.
Ebru Sanatı: Tevekkülün Renklerle Dansı
Ebru, bir "teslimiyet" sanatıdır ve "huzur" köküne çok yakındır.
Suyun Üstündeki Lotus: Ebru teknesindeki su, hayatı temsil eder. Üzerine damlatılan boyalar ise insanın yaşadığı hadiselerdir. Ebrucu, boyaya tam hükmedemez; sadece rehberlik eder.
Benlikten Geçmek: Boyaların suyun üzerinde dağılması, insanın "ene" (benlik) davasından vazgeçip, Sâni-i Hakîkî’nin takdirine rıza göstermesidir. Ebru sanatıyla uğraşan birinin "kaba-saba" veya "açgözlü" olması zordur; çünkü su ona her an yumuşaklığı ve akışta olmayı öğretir.
"Edep Yâ Hû": Sanatın Ahlâka Bürünmüş Hâli...Kültür damarlarımızdan süzülüp gelen en rafine meyve "Edeb"tir. Eskiler, dergâhların, atölyelerin kapısına "Edep Yâ Hû" yazarlardı. Bu, "Sanatın bittiği yerde insan başlar" demektir.
Zevk-i Selim ve İncelik: Köklü bir kültürle beslenen insan, bir çiçeği koparırken ondan özür dileyen, bir kapıyı kapatırken "yavaşça sırlayan" insandır. "Estetik yoksunu" denilen kesim ise, eşyayı sadece "kullanılacak bir meta" olarak gördüğü için onu tahrip eder.
Masnûdan Sâni'ye: Ebruya, hatta veya bir çiniye bakan "irfan ehli", oradaki rengin parıltısında Allah’ın isimlerini (Esma-ül Hüsna) görür. Sanat, bir nevi gözün ibadetidir.
Ebru, bir "teslimiyet" sanatıdır ve "huzur" köküne çok yakındır.
Suyun Üstündeki Lotus: Ebru teknesindeki su, hayatı temsil eder. Üzerine damlatılan boyalar ise insanın yaşadığı hadiselerdir. Ebrucu, boyaya tam hükmedemez; sadece rehberlik eder.
Benlikten Geçmek: Boyaların suyun üzerinde dağılması, insanın "ene" (benlik) davasından vazgeçip, Sâni-i Hakîkî’nin takdirine rıza göstermesidir. Ebru sanatıyla uğraşan birinin "kaba-saba" veya "açgözlü" olması zordur; çünkü su ona her an yumuşaklığı ve akışta olmayı öğretir.
"Edep Yâ Hû": Sanatın Ahlâka Bürünmüş Hâli...Kültür damarlarımızdan süzülüp gelen en rafine meyve "Edeb"tir. Eskiler, dergâhların, atölyelerin kapısına "Edep Yâ Hû" yazarlardı. Bu, "Sanatın bittiği yerde insan başlar" demektir.
Zevk-i Selim ve İncelik: Köklü bir kültürle beslenen insan, bir çiçeği koparırken ondan özür dileyen, bir kapıyı kapatırken "yavaşça sırlayan" insandır. "Estetik yoksunu" denilen kesim ise, eşyayı sadece "kullanılacak bir meta" olarak gördüğü için onu tahrip eder.
Masnûdan Sâni'ye: Ebruya, hatta veya bir çiniye bakan "irfan ehli", oradaki rengin parıltısında Allah’ın isimlerini (Esma-ül Hüsna) görür. Sanat, bir nevi gözün ibadetidir.
Neden "İhyâ ve İnşâ" Şart?
"Köklerinden beslenmeyen toplumlar savrulur." Bugün estetikten kopuşumuzun sebebi, sanatı sadece "duvara asılacak bir dekor" sanmamızdır. Oysa sanat, "duvara asılan değil, ruha giydirilen" bir elbisedir.
Mîmâri ruhu giydirir: İçinde oturduğunuz ev sizi tevazuya iter.
Mûsıkî ruhu besler: Dinlediğiniz ses sizi tefekküre sevk eder.
Edebiyat ruhu inceltir: Okuduğunuz mısralar sizi "insansı/android" olmaktan çıkarıp "insan" olma yoluna sokar.
Hasıl-ı kelâm; Lotus çiçeği nasıl ki köküne sadık kalarak o çamurlu sudan etkilenmeden güzelliğini sunuyorsa; bizler de bu "modern çamuriyet" içinde ilim, irfan ve sanat damarlarına tutunarak ruhumuzu koruyabiliriz. Çirkinlik ve yozlaşma ancak "Estetik ve Ahlâk" birleştiğinde mağlup olur.
Huzurumuzun baki kalması için bu medeniyet damarlarından bir sızıntı bile olsa hayatımıza katmak ne büyük bir devlettir...
Bu güzel hasbihali, "kök ve damar" hakikatini gönlümüze mühürleyerek taçlandıralım.
Geldiğimiz noktada gördük ki; Lotus çiçeği sadece görsel bir şölen değil, bir hayat manifestosudur. Bu manifestoyu üç maddelik bir "gönül reçetesi" olarak şöyle hülasa edebiliriz:
Huzurumuzun baki kalması için bu medeniyet damarlarından bir sızıntı bile olsa hayatımıza katmak ne büyük bir devlettir...
Bu güzel hasbihali, "kök ve damar" hakikatini gönlümüze mühürleyerek taçlandıralım.
Geldiğimiz noktada gördük ki; Lotus çiçeği sadece görsel bir şölen değil, bir hayat manifestosudur. Bu manifestoyu üç maddelik bir "gönül reçetesi" olarak şöyle hülasa edebiliriz:
1. "Kök" Sadakati (Hafıza ve Kimlik)
İnsan, geçmişinin tecrübesini ve inancını (kökünü) reddettiği an, rüzgârın önündeki kuru bir yaprak gibi savrulmaya mahkûmdur. O "savrulan toplumlar", aslında köküyle bağı koparılmış olanlardır. Huzurun ilk şartı, kim olduğunu ve nereden geldiğini unutmamaktır.
2. "Damar" Canlılığı (İlim ve Sanat)
Kökten gelen suyu yaprağa taşıyan damarlar tıkalıysa, kök ne kadar derin olursa olsun çiçek açmaz. Bugünün insanı, tarihini biliyor olabilir (kök vardır) ama eğer onu sanatla, edebiyatla, mûsıkîyle ve incelikle hayatına taşıyamıyorsa (damar tıkalıdır), o bilgi kurumaya yüz tutar. İrfan, bilgiyi hayat enerjisine dönüştüren damardır.
Kökten gelen suyu yaprağa taşıyan damarlar tıkalıysa, kök ne kadar derin olursa olsun çiçek açmaz. Bugünün insanı, tarihini biliyor olabilir (kök vardır) ama eğer onu sanatla, edebiyatla, mûsıkîyle ve incelikle hayatına taşıyamıyorsa (damar tıkalıdır), o bilgi kurumaya yüz tutar. İrfan, bilgiyi hayat enerjisine dönüştüren damardır.
3. "Çiçek" Zarafeti (Zevk-i Selim)
Ve nihayet çiçek... O, kaba-saba olana bir itirazdır. Lotus’un o tertemiz yaprakları, etrafındaki çamura rağmen "Ben temiz kalabilirim" demesidir. Sâni-i Hakîkî’nin sanatını gören göz, artık çirkinlik üretemez. Çünkü güzelliği bir kez "gören" ruh, çirkinliğe razı olmaz.
Ve nihayet çiçek... O, kaba-saba olana bir itirazdır. Lotus’un o tertemiz yaprakları, etrafındaki çamura rağmen "Ben temiz kalabilirim" demesidir. Sâni-i Hakîkî’nin sanatını gören göz, artık çirkinlik üretemez. Çünkü güzelliği bir kez "gören" ruh, çirkinliğe razı olmaz.
Gönül İkliminden Bir Niyaz
"Kökün ve damarların önemini ne güzel anlatır san'at ve san'atkâr..."
İnsanlık, eğer "inşâ ve ihyâ" olacaksa; bu ancak hırsın yerine kanaati, hasedin yerine muhabbeti, açgözlülüğün yerine estetiği koymasıyla mümkündür.
"Kökün ve damarların önemini ne güzel anlatır san'at ve san'atkâr..."
İnsanlık, eğer "inşâ ve ihyâ" olacaksa; bu ancak hırsın yerine kanaati, hasedin yerine muhabbeti, açgözlülüğün yerine estetiği koymasıyla mümkündür.
Dileriz ki;
Gönül bahçenizdeki Lotuslar hiç solmasın,
Kültür ve irfan damarlarınız hep gürül gürül aksın,
Ve ruhunuz, Sâni-i Kâinat’ın sanatını her daim temâşa edecek bir berraklıkta kalsın.
Gönül bahçenizdeki Lotuslar hiç solmasın,
Kültür ve irfan damarlarınız hep gürül gürül aksın,
Ve ruhunuz, Sâni-i Kâinat’ın sanatını her daim temâşa edecek bir berraklıkta kalsın.
Mehmet Âkif’in o veciz ifadesiyle bitirelim:
"Vahdete dal, âlem-i kesretten uzak..."
Yani; kalabalıkların gürültüsünden, modern dünyanın yoz bütlerinden ve ruhsuzluğundan sıyrılıp; kendi içimizdeki o derin köklere, o asil damarlara dönmeli..."
"Vahdete dal, âlem-i kesretten uzak..."
Yani; kalabalıkların gürültüsünden, modern dünyanın yoz bütlerinden ve ruhsuzluğundan sıyrılıp; kendi içimizdeki o derin köklere, o asil damarlara dönmeli..."