Bir arayış yolculuğu hayat denen öykümüz"
Gönül pınarının susuzluğu, dünya suyuyla geçmez. Çünkü o pınar, insanın özündeki "hayat suyuna" (Ab-ı Hayat) açtır. İrfani gelenek bize hatırlatır ki; dışarıda aradığımız ne varsa, aslında içeride bir yerlerdedir ve üzeri tozlanmış hâlde beklemektedir.
İşte o pınardan bir katre sunacak kısa bir kıssa:
Görünmeyen Hazine: Kırık Bardak
Vaktin birinde, bir adam nehir kenarında elindeki kırık bardağa su doldurmaya çalışıyormuş. Bardak öyle delik deşikmiş ki, adam onu nehre daldırıp çıkardığında suyun tamamı saniyeler içinde toprağa süzülüyormuş.
Bunu uzaktan izleyen bir tacir, adamın yanına gelip gülerek demiş ki:
— "Be hey ahmak ! Görmez misin elindeki bardak delik deşik ? Sen bunu doldurana kadar ömür biter. Git kendine sağlam bir kap bul ki emeğin boşa gitmesin."
Adam, huzurlu bir tebessümle başını kaldırmış ve şöyle cevap vermiş:
— "Evlat, sen benim derdimi su taşımak sanırsın. Benim asıl derdim, bu kırık bardağı pınarın içinde tutmaktır. Ben bunun dolup dolmadığına değil, pınarla olan bağına bakarım. Su akar gider ama bardak pınarda kaldığı müddetçe ıslaktır, temizdir ve pınara aittir."
Arife Tarif: Hikmetin Özü
Bu kıssa bize şunu söyler: Bizim varlığımız da o kırık kap gibidir. Kusurluyuz, eksiğiz ve dünya telaşı içinde sürekli "suyu" (maneviyatı, huzuru) sızdırıyoruz. Ancak asıl mesele, mükemmel bir kaba sahip olmak değil; pınarın başında durmaktan vazgeçmemektir.
Hakikat Yolcusu bilirki, irfan, bilmek değil, "olmak" yoludur. Bu yolda yürürken bilmek gerekir:
Gördüğün kusur sendendir. Cihan bir aynadır; sen gülersen alem güler, sen kararırsan alem kararır.
Hakikat pınarı gürültüde değil, gönlün sükunetinde kaynar. Dili susturmak kolaydır, asıl olan zihindeki uğultuyu dindirmektir.
İnsan, "ben" dediği sürece hakikate perdelidir. Ne zaman ki damla olduğunu kabul edip denize karışır, işte o zaman deniz olur.
"Arama dışarıda, kendinde ara;
Gönül bir deryadır, dalabilene.
Hakikat gizlidir her bir yarada,
Merhemi özünde bulabilene."
Madem gönül pınarı bir katre daha ister, o halde "bakışın hakikati" üzerine, irfan geleneğinin en zarif kıssalarından birini daha paylaşalım.
Işık ve Gölge: Gözdeki Perde
Vaktiyle bir alim, talebesini kendini bilmesi ve terbiye etmesi ve eşyanın hakikatini görmesi için uzak bir diyara göndermiş. Talebe yıllarca ilim tahsil etmiş ve geri dönmüş. Kapıyı çaldığında alim içeriden sormuş:
— "Kim o?"
Talebe özgüvenle cevap vermiş:
— "Ben, sadık talebeniz..."
Alim kapıyı açmamış ve sadece şunu söylemiş:
— "Git, henüz olmamışsın. Bu kapıdan içeri 'ben' giremez."
Talebe mahzun bir halde yola düşmüş. Dağlarda, bağlarda tek başına "ben"liğinin ne olduğunu düşünerek yıllarını geçirmiş. Sonunda bir gün geri gelmiş, kapıyı her zamankinden daha ince bir vuruşla tıklatmış. İçeriden yine o ses yükselmiş:
— "Kim o?"
Talebe bu sefer yaşlı gözlerle fısıldamış:
— "Ben"siz talebeniz efendim."
Kapı ardına kadar açılmış. Âlim, talebesini içeri buyur ederken şöyle demiş:
— "Şimdi gel evlat... Artık aradan 'sen' ve 'ben' kalktığına göre, hakikati konuşabiliriz."
Bu hikaye, irfanın temel direği olan "ben" marazına işaret eder. Hakikat pınarından içmek isteyenin önündeki en büyük engel, yine kendisidir.
İnsan "ben" dedikçe, hakikat güneşinin önüne kendi gölgesini düşürür. Kendi gölgesinde kalan ise karanlıktan şikayet eder.
"Dışarıya bakan rüya görür, içeriye bakan uyanır."
Niyâzî-i Mısrî şu meşhur beyitinde derki;
"Derman arardım derdime, derdim bana derman imiş.
Bürhan arardım aslıma, aslım bana bürhan imiş."
İnsan genellikle acıyı, eksiği ve sıkıntıyı (derdi) kendinden uzaklaştırmak ister. Oysa irfan ehli der ki; seni yola düşüren, seni sızlatan ve "pınara" doğru koşturan o derttir. Eğer susuzluk çekmeseydin, suyun kıymetini bilmez ve onu aramazdın.
Derman, dert bittikten sonra gelmez; derman, derdin içinde gizlidir.
"Bürhan", bir şeyin doğruluğunu ispat eden kesin delil demektir. Şair der ki; "Ben kimim? Nereden geldim? " diye dışarıda deliller, mantık oyunları, kitaplar aradım. Sonunda anladım ki, benim varlığım, nefes alışım, kalbimin çarpışı ve ruhumdaki o sonsuzluk özlemi, O'nun en büyük delilidir. Yaradan'ı tanımak için aynaya bakmak kâfidir.
Gözünü dış dünyaya diken insan, eşyanın (nesnelerin) içinde kaybolur. Gözünü içeriye, kalbine çeviren ise kâinâtı o küçük et parçasının içinde bulur.
Mevlânâ der ki: "Sen, değerin neyse osun." Eğer derdin dünyalık ise, değerin o kadardır. Eğer derdin Hakikat ise, sen o hakikatin bir parçasısın demektir. Dermanın derdinde gizli olması, aslında senin neye talip olduğunla ilgilidir.
Bu beyit, insanın kendi içindeki "gizli hazineyi" keşfetme yolculuğudur.
Gönlünüzdeki o pınarın hiç kurumaması dileğiyle...