Sevgi (muhabbet) bir tercih, saygı (hürmet) bir borçtur. Bu yaklaşım, insan olmanın altın dengesini oluşturur. Bu denge hayat yolculuğunda kurduğumuz köprülerin iki ana sütununu oluşturur.
Çoğu zaman "hürmet ve muhabbet" kavramını birbirinin yerine kullansak da, aralarında hayati bir mahiyet farkı vardır. Muhabbet, ruhun bir başka ruha akması, bir gönül rızası ve nihayetinde bir "tercihtir". Ancak hürmet; erdemin, ahlâkın ve "insan" sıfatını taşımanın vazgeçilmez, sarsılmaz temelidir.
Muhabbet, gönlün hür seçimidir, zorlamayla var edilemez. Bir insanı sevmek; ortak zevkler, paylaşılan anılar veya ruhsal bir çekimle ilgilidir. Bu yüzden muhabbet hürdür. Herkesi sevmek zorunda değilizdir, ancak birini sevdiğimizde bu bizim tercihimiz, bizim gönül zenginliğimizdir. Muhabbet, hayatın süsü ve motivasyon kaynağıdır; fakat her zaman sürekli olmayabilir, bu kalbin kendi takdiridir.
Hürmet, özünde varlığa duyulan takdiri barındırır, sevgiden daha kuşatıcı ve mecburidir. Birini sevmesek dahi, onun varlığına, düşüncelerine, haklarına ve insanlık onuruna hürmet etmek zorundayızdır. Bu ise, kişinin karşısındakinden ziyade "kendi karakterinin yansımasıdır", hürmet aynı zamanda toplumun emniyet supabıdır.
Erdem ve ahlâk açısından bakıldığında, güzel ahlâkın ilk meyvesi, muhatabın fikrine, varlığına ve sınırlarına gösterilen nezakettir. Bu nezaket, kişinin kendi iç disiplinini ve karakter kalitesini (tekâmülünü) gösterir. Hürmet, sevginin azaldığı veya tükendiği yerde, ilişkiyi ve toplumsal barışı ayakta tutan tek şeydir, bir insanın sadece "insan" olduğu için sahip olduğu hakka verilen bir teslimiyettir, bir tercih değil, varoluşsal bir zorunluluktur, örneklendirecek olursak:
Farklı dünya görüşüne sahip iki kişinin tartışırken sesini yükseltmemesi sevgi değil, "saygıdır"
Bir ustanın çırağına, bir akademisyenin öğrencisine veya bir yöneticinin çalışanına sadece iş odaklı değil, bir "birey" olarak nezaketle yaklaşması, ahlâkın en saf halidir.
Bu düstur erdemin ve güzel ahlâkın temelini oluşturur. Güzel ahlâk, sevginin bittiği yerde saygıyı devreye sokabilme, çatışma anlarında ve öfkenin yükseldiği durumlarda "insan olma" bilinciyle çizgiyi aşmama durumudur, erdemin zirvesidir. Sevgisiz bir toplum belki ayakta kalabilir ama saygısız bir toplum çürümeye ve yok olmaya mahkûmdur.
Hâsıl-ı kelâm, ahlâkın ilk basamağıdır hürmet, kalıcı olandır. Sevgi, rüzgârlı bir mevsim gibi değişebilir, ama saygı üzerine kurulu bir iletişim, köklü bir çınar gibi her mevsim ayakta kalır.
Farklı dünya görüşüne sahip iki kişinin tartışırken sesini yükseltmemesi sevgi değil, "saygıdır"
Bir ustanın çırağına, bir akademisyenin öğrencisine veya bir yöneticinin çalışanına sadece iş odaklı değil, bir "birey" olarak nezaketle yaklaşması, ahlâkın en saf halidir.
Bu düstur erdemin ve güzel ahlâkın temelini oluşturur. Güzel ahlâk, sevginin bittiği yerde saygıyı devreye sokabilme, çatışma anlarında ve öfkenin yükseldiği durumlarda "insan olma" bilinciyle çizgiyi aşmama durumudur, erdemin zirvesidir. Sevgisiz bir toplum belki ayakta kalabilir ama saygısız bir toplum çürümeye ve yok olmaya mahkûmdur.
Hâsıl-ı kelâm, ahlâkın ilk basamağıdır hürmet, kalıcı olandır. Sevgi, rüzgârlı bir mevsim gibi değişebilir, ama saygı üzerine kurulu bir iletişim, köklü bir çınar gibi her mevsim ayakta kalır.
Bu bakışı, geleneğimizin nefesi olan dizelere dökelim:
EDEBİN TÂCI
Sevgi gönül işi, bir yüce çağrı,
İstersen seversin, tercih senindir.
Lakin saygı duymak, erdemin harcı,
İnsanlık borcudur, senin vefandır.
Güzel ahlâk yolu edeple başlar,
Saygıyla yumuşar en sertçe taşlar.
Gözden düşse bile süzülen yaşlar,
Varlığa hürmetin, senin safandır.
Düşünce farklıdır, yol ayrı gider,
Herkes bu dünyada bir ömür güder.
Saygısız bir ömür, büyük bir keder,
Özü doğru tutmak, senin şifandır.
Kırılsa da gönül, sözü incitme,
Edebi terk edip, uzağa gitme.
İnsanı hor görüp, zulmden kâr etme,
Kamil bir şahsiyet, senin davandır.