Her Musa'ya musallat olan Firavun, Haman ve Karun, bir de Samiri olsa da; ancak yoldaşı Hızır olunca......denizler yol olur, çöller gülistana döner.
İlahi kelâmdaki kadim hikâye, aslında insanın içsel yolculuğunun bir özetidir. Hayat sahnesinde karşımıza çıkan engeller ne kadar büyük olursa olsun, her birinin bir anlamı vardır ve her bir "zalimin" karşısına mutlaka bir "alim" çıkar...
Mevzuyu derinleştirelim; zira bu dört figürün kuşatması altındaki bir Musa'nın, Hızır ile kurduğu dostluk sadece bir yol hikâyesi değil, bir varoluş mücadelesidir.
Kıssaların içindeki o ince sırları ve Hızır’ın dokunuşunu şu başlıklarla ayrıntılandırabiliriz:
Firavun, Haman ve Karun: "Maddi Gücün Üç Köşesi" ve bu yolculuğun köşe taşları:
Firavun, Haman ve Karun üçlüsü gücün, siyasetin ve servetin azgınlaşmış halidir. Dış dünyadaki zorlukları ve nefsin bitmek bilmeyen hırslarını ve insanın dünyevi imtihanının sacayaklarını temsil ederler.
Firavun (Siyasi Güç) sembolüdür:"Ben sizin en yüce rabbinizim" diyerek mutlak otoriteyi kendinde görür. Hz. Musa’nın karşısındaki en büyük dış engeldir.
Karun (Maddi Güç) sembolüdür: Anahtarlarını taşımak için onlarca yiğidin gerektiği hazinelerin sahibidir. "Bu bana bilgim sayesinde verildi" diyerek mülkün gerçek sahibini unutan kibrin adıdır.
Haman (Bürokratik ve Teknik Güç): Firavun’un kulelerini inşa eden akıldır. Zulmü sistemli hale getiren, bilgiyi ve zekayı kötülüğün hizmetine sunan teknokrattır.
Samiri: İçerideki Sinsi İllüzyon
Hz. Musa Tur Dağı’na gittiğinde, halkını altın bir buzağıya tapmaya ikna eden Samiri, düşmanın dışarıda değil, en yakınımızda olduğunu simgeler. Samiri, mucizeyi sihire, inancı görselliğe indirger. Gönül gözü kapalı olanlar, altının parıltısına ve buzağının sesine kanarlar. Samiri en tehlikelisidir; çünkü fitne içeriden gelir. İnancı altından bir buzağıya sığdırmaya çalışan o sinsi sestir.
Hızır: Akılla değil, hikmetle bakabilen o gizli rehberdir. Geminin neden delindiğini, duvarın neden örüldüğünü o an anlamasak da, "zahiri" şerlerin arkasındaki "batıni" hayrı temsil eder
Hızır ile Yolculuğun Üç Büyük Sırrı
Hz. Musa, Hızır ile buluştuğunda aslında "akıl" ile "hikmet"in karşı karşıya gelmesini izleriz. Hızır’ın her eylemi başta bir "şer" gibi görünür:
Delinen Gemi: Karun’un zenginliğine ve mülk hırsına bir cevaptır. Gemi delinir çünkü ilerde sağlam gemilere el koyan zalim bir kral vardır. Hızır burada bize der ki: "Bazen bir şeyin eksilmesi (zarar görmesi), onun tamamen kaybedilmesini engeller."
Öldürülen Çocuk: Bu en ağır imtihandır. Akıl bunu kabul etmez. Ancak Hızır, o çocuğun büyüdüğünde anne ve babasına azap çektirecek bir zalim olacağını bilir. Bu, "Görünen acının arkasında, görünmeyen bir rahmet vardır" dersidir.
Onarılan Duvar: Haman’ın yıktığı adalete karşı Hızır’ın inşa ettiği adalettir. Şehir halkı onlara yemek vermemişken Hızır o duvarı ücretsiz onarır. Çünkü altında yetimlerin hazinesi vardır. Bu da, "İyilik, karşılık beklemeden ve kökü geleceğe (yetimlere) uzanacak şekilde yapılır" mesajıdır.
Hızır’ın Buradaki Etkisi: Hz. Musa, bu devasa güçler karşısında daraldığında Hızır ona "eşyanın hakikatini" hatırlatır. Firavun’un sarayı ihtişamlı görünse de, Hızır’ın öğrettiği hikmet gözüyle bakıldığında o saray aslında yıkılmaya mahkum bir viranedir.
Bu figürler, bugün sadece felsefi birer tartışma konusu değil, modern insanın içinde kaybolduğu labirentin haritasıdır. Hikmet penceresinden bakarsak, o kadim figürlerin bugün kılık değiştirmiş hallerini şöyle teşhis edebiliriz:
Modern Dünyada "Samiri’nin Buzağısı" Nedir?
Samiri’nin buzağısı, özü olmayan ama sesi ve parıltısı olan her şeydir. Bugün bu buzağıyı üç ana alanda görüyoruz:
Dijital İllüzyon ve "Beğeni" Kültürü: Sosyal medya mecraları, modern zamanın altın buzağılarıdır. İçerik boş olsa bile, "ses çıkarması" (etkileşim) ve "parlaması" (filtrelenmiş görseller) kitleleri peşinden sürüklemeye yetiyor. İnsanlar hakikate (Musa'ya) bakmak yerine, ekranlardaki o büyülü ve gürültülü yansımalara tapınıyor.
Tüketim Nesneleri: Samiri, insanların metaya olan zaafını biliyordu. Bugün "marka" ve "statü" uğruna feda edilen değerler, o günkü altın takıların eritilip buzağı yapılmasıyla aynı mantıktır. Ruhun açlığı, nesnelerin parıltısıyla doyurulmaya çalışılıyor.
Sloganlara Hapsedilmiş Hakikat: Derinliği olmayan, sadece kulağa hoş gelen ama eyleme dönüşmeyen "popüler spiritüalizm" veya "kişisel gelişim" söylemleri de birer Samiri sanatıdır. Hakikati zahmete girmeden, sadece bir ritüelle veya objeyle elde edeceğimize inandırır bizi.
Peki, her şeyin "vitrin" ve "gösteriş" olduğu bu çağda, Hızır'ın onardığı o "Gizli Duvar"ı nerede aramalıyız?
Hızır’ın kimse görmeden, karşılık beklemeden onardığı o duvar, "emanet" ve "gelecek" kavramlarını temsil eder. Bugün o duvarı şu köşe başlarında bulabiliriz:
Sessiz iyiliklerde buluruz: Dünyanın her türlü yozlaşmasına rağmen, ismini duyurmadan yetimlerin elinden tutan, bir fidan dikip gölgesini görmeyeceğini bile bile sulayan her el, Hızır’ın onardığı duvarın bir tuğlasıdır. Reklamı yapılmayan, "story" atılmayan her hayır, o duvarın altındaki hazineyi korur.
Liyakat ve adalet kaygısında buluruz: Birileri yıkmaya çalışırken, hakkı yenmiş olanın hukukunu sessizce savunan, geleceğin nesilleri için adaleti tesis etmeye çalışan her dürüst çaba o duvardır. "Bu toplumdan bir şey olmaz" denilen yerde, ümidini kesmeden çalışan öğretmenin veya bilim insanının emeği, yetimlerin hazinesini (yani geleceği) saklayan o yıkılmaz duvardır.
Kendi iç alemimizde buluruz: Kalbimiz bazen yıkılmaya yüz tutar, umudumuz kırılır. Hızır’ın dokunuşu, o an gelen bir ilham, okunan bir satır veya duyulan bir kelâmla gönül duvarımızı doğrultmaktır. Altında yatan hazine ise içimizdeki fani bir kul olduğumuzu işaretleyen o "ilahi öz"dür. Kırgınlıklarımıza rağmen karakterimizi bozmadan dik durabiliyorsak, duvarımız onarılıyor demektir.
Yolun özüne bakacak olursak:
Eğer yanınızda bir "Hızır" (yani ilahi bir hikmet veya doğru bir rehberlik) varsa; Firavun'un ordusu sizi kıstırdığında deniz yarılır. Karun’un hazineleri yerin dibine geçse de sizin gönül zenginliğiniz baki kalır. Samiri’nin illüzyonları, asanızın (hakikatin) karşısında yok olup gider.
Kısacası, mesele yoldaki düşmanların çokluğu değil, yoldaşınızın kim olduğudur. Musa olduğunuzda, Hızır size "sabredemeyeceğiniz" kapılar açar, o kapıların sonu mutlaka selamettir
Bugün "Firavun" egonun kibri, "Karun" mülk hırsı, "Haman" bu hırsı meşrulaştıran teknoloji ve bürokrasi, "Samiri" ise bizi özümüzden koparan görsel şölendir.
"Hızır" ise tüm bu gürültünün ortasındaki "hikmetli sessizlik"tir. O duvarı dışarıda bir taş yığını olarak değil; merhamette, dürüstlükte ve karşılık beklemeden yapılan o kadim "insanlık" görevlerinde aramalıyız.
Musa’nın asası bugün bizim "ferasetimiz", Hızır’ın yoldaşlığı ise "teslimiyetimizdir".
★
Netice-i Kelâm; Hz. Musa tek başına kalsaydı, Firavun'un ordusu önünde Kızıldeniz sadece bir engeldi. Samiri'nin fitnesi sadece bir hayal kırıklığıydı. Karun’un altını sadece bir eziklik sebebiydi.
Ancak "Hızır yoldaş olunca"; deniz, Firavun'u yutan bir tuzağa; delinen gemi, kurtuluşun anahtarına; yıkılan duvar ise yetimin hakkını koruyan bir kaleye dönüşür. Musa'nın asası sadece bir odun parçası değil, Samiri'nin tüm illüzyonlarını yutan hakikatin dili olur.
Eğer gönül heybenizde "sabır" ve "teslimiyet" varsa, hayatınızdaki her Firavun kendi boğulacağı denizi, her Karun kendi gömüleceği toprağı hazırlar. Yeter ki Hızır'ın o sessiz ama derinden gelen rehberliğine kulak kesilelim.
Bir kaç soru ile mevzuya nokta koyalım...
Kendi hayat yolculuğunuzda sizin "onarmaya çalıştığınız" duvar hangisi?
Bu onarımı kendi içinizdeki hazineyi korumak için mi, yoksa bir başkasının hayatına dokunmak için mi yapıyorsunuz ?
Bugünün modern dünyasında "Samiri'nin buzağısı" ile aranız nasıl ?
Yolunuz açık, yoldaşınız Hızır olsun...