Fazla söze ne gerek...lâfın tamamı çocuğa söylenir, arif olan anlar, gafil olana lügatimiz yetmez...Cemil Meriç'in de dediği gibi: "Fazladan izahat, lisanen kabahattir."
Söz kifayetsiz kalacaksa, susmalı insan...
Sadede gelip bu meseleyi derinleştirelim biraz sözü geçiştirmeden, işin felsefi ve sosyolojik boyutunu doğrudan masaya yatıralım.
Sözün Enflasyonu ve Sükûtun Asaleti
"Lâfın tamamı çocuğa söylenir" derlerdi eskiler ..
Bu bilgece kelam, muhataba duyulan saygının ve zekâya verilen değerin en sarih ifadesidir. Çocuğa lâfın tamamı söylenir; çünkü onun kavram dünyası henüz gelişmektedir, yönlendirilmeye, açık edilmeye ve her detayının tane tane anlatılmasına muhtaçtır.
Ancak olgun bir zihin karşısında her şeyi ulu orta, en ince ayrıntısına kadar söylemek; muhatabın idrakini küçümsemektir. İki kelâmın arasından hakikati süzebilen, ima edilen nükteyi kavrayabilen bir akla, uzun nutuklar çekmek fuzulidir. İdrak sahibi insan için satır araları, satırların kendisinden çok daha zengindir.
Cemil Meriç’in bu eşsiz tespiti, dilin sınırlarını ve estetiğini çizer. Anlatılmak istenen öz kavrandıktan sonra yapılan her ilave cümle, fikri derinleştirmek yerine sulandırır. Sözü uzatmak, ya anlatılan konunun gücüne güvenmemektir; ya da muhatabın anlayışına şüpheyle yaklaşmaktır.
Dil, az sözle çok şey ifade edebildiği ölçüde sanattır. Gerekmediği hâlde sürdürülen izahat; anlatıcının acziyetini, lakaytlığını veya gevezeliğini de gösterir. Bu yüzden "lisanen kabahat" sayılır; çünkü bu uslüp kelâmın izzetini zedeler.
"Gafil olana lügat yetmez, söz kifayetsizse susmalı" derler ya...
Ne kadar zengin bir lügate sahip olursanız olun, kapalı bir zihne ve idrakini kilitlemiş bir kalbe söyleyeceğiniz hiçbir söz ulaşmaz. Gafil, duymak istediğini duyar; görmek istediğini görür. Ona lügatlerin en derin anlamlarını da sunsanız, o kendi dar penceresinden bakmaya devam edecektir.
Sözün hükmünü yitirdiği, anlamın muhatabında karşılık bulamadığı yerde ısrar etmek hikmete aykırıdır. İşte orada susmak; bir kaçış ya da mağlubiyet değil, aksine kelâma duyulan hürmetin bir gereğidir. Sükût, bazen söylenebilecek en sert, en yalın ve en güzel cevaptır.
Sözün özü; lafı uzatıp geviş getirmektense, anlayana tek bir işaret yeter, anlamayana ise kocaman bir sükût bırakmak en doğrusu.
“Sükût, bazen en beliğ beyandır.” — derler.
Demek ki bazen kelimeleri tüketmeden, yola devam etmek en doğrusu imiş...
İnsanlık tarihinin hiçbir döneminde bilgiye ulaşmak bu kadar kolay, buna karşılık "anlam" bu kadar ucuz olmamıştı. Günümüz dünyası tam anlamıyla bir kelime enflasyonu yaşıyor. Herkesin her konuda bir fikrinin olduğu, herkesin durmaksızın konuştuğu, bağırdığı ve kendini kabul ettirmeye çalıştığı bir vasatta, sözün ağırlığı da ne yazık ki günden güne hafifliyor.
Oysa kadim kültürümüzde söz; tartılarak söylenir, muhatabının idrakine göre ayarlanır ve gerektiğinde en büyük hikmet sessizlikte aranırdı.
Oysa kadim kültürümüzde söz; tartılarak söylenir, muhatabının idrakine göre ayarlanır ve gerektiğinde en büyük hikmet sessizlikte aranırdı.
"Lâfın tamamı çocuğa söylenir" derlerdi eskiler ..
Ancak olgun bir zihin karşısında her şeyi ulu orta, en ince ayrıntısına kadar söylemek; muhatabın idrakini küçümsemektir. İki kelâmın arasından hakikati süzebilen, ima edilen nükteyi kavrayabilen bir akla, uzun nutuklar çekmek fuzulidir. İdrak sahibi insan için satır araları, satırların kendisinden çok daha zengindir.
"Cemil Meriç der ki: Fazladan izahat, lisanen kabahattir" ..
Dil, az sözle çok şey ifade edebildiği ölçüde sanattır. Gerekmediği hâlde sürdürülen izahat; anlatıcının acziyetini, lakaytlığını veya gevezeliğini de gösterir. Bu yüzden "lisanen kabahat" sayılır; çünkü bu uslüp kelâmın izzetini zedeler.
"Gafil olana lügat yetmez, söz kifayetsizse susmalı" derler ya...
Ne kadar zengin bir lügate sahip olursanız olun, kapalı bir zihne ve idrakini kilitlemiş bir kalbe söyleyeceğiniz hiçbir söz ulaşmaz. Gafil, duymak istediğini duyar; görmek istediğini görür. Ona lügatlerin en derin anlamlarını da sunsanız, o kendi dar penceresinden bakmaya devam edecektir.
Sözün hükmünü yitirdiği, anlamın muhatabında karşılık bulamadığı yerde ısrar etmek hikmete aykırıdır. İşte orada susmak; bir kaçış ya da mağlubiyet değil, aksine kelâma duyulan hürmetin bir gereğidir. Sükût, bazen söylenebilecek en sert, en yalın ve en güzel cevaptır.
Sözün özü; lafı uzatıp geviş getirmektense, anlayana tek bir işaret yeter, anlamayana ise kocaman bir sükût bırakmak en doğrusu.
“Sükût, bazen en beliğ beyandır.” — derler.
Demek ki bazen kelimeleri tüketmeden, yola devam etmek en doğrusu imiş...