Aşkın Ezelî Aşkınlığı...

Whatsapp ile Paylaş

Ey aşk ne nasipliymişsin meğer

Herkes ama herkes sana nameler yazıyor

Mutribanla sazendenin mızrabında hep sen

Hanendenin nağmelerinde de dillenen sensin

Hasreti sen gönüllerde demlerken

Semâ seninle cevelân ederken

Aşıklar muzdaripken, maşuk hicaplı

Sen tahtında oturmuş seyrederken

Toprağı çatlatır o narin çiçekler

Senin ışığına vasıl olmak için

Ve çiğdem, sümbül ve mor menekşe

Niyâza durur rengârenk yapraklarıyla

Rüzgârlara kapılmış kuru yaprak misâli

Savrurursun cihetsiz inanıp meyledeni

Solmuş bir gülün yapraklarında

Mahkum edersin o cürmü işleyenleri

Seyyareler göz kırpar her an uzaktan

Mehtap kendi mecrasında macera arar

Şemsiyeler mani olmaz şemsi nuruna

Her zerrede mücella olmuş nihânına

Ey aşk, sen masumsun, ben mahzun,

Gönül muhabbete müebbet hükümlü,

Zaman gardiyan, akıl bî-çare, fikir firari,

Kıymetini bilir mi hiç sersem serseri.

★

Aşkın Ezelî Aşkınlığı: "Ey Aşk Ne Nasipliymişsin Meğer" Üzerine Felsefî Bir Okuma

Şiir sanatı, insanın varoluşsal arayışını, duygu dünyasının karmaşasını ve hakikatle kurduğu bağı dile getirme yeteneğiyle felsefeyle daima iç içe olmuştur. "Ey Aşk Ne Nasipliymişsin Meğer" mısrası ile başlayan bu şiir, ilk dizesinden itibaren aşkı sıradan bir duygu tezahürü olmaktan çıkarıp onu kâinatın merkezinde duran, varlığı harekete geçiren ontolojik bir güç (töz) olarak konumlandırır. Şiir boyunca aşk; sadece insan gönlünün bir sığınağı değil, doğanın, kozmozun ve zihnin işleyişini belirleyen mutlak bir ilkedir.

Ontolojik Merkez: Varlığın Şahidi ve Çekim Gücü Olarak Aşk

Şiirin ilk kıtalarında aşk, mevcudatın temeli ve sanatsal üretimin ezelî ilham kaynağı olarak sunulur:

"Mutribanla sazendenin mızrabında hep sen / Hanendenin nağmelerinde de dillenen sensin"

Burada Klasik Doğu felsefesindeki ve tasavvuftaki "Kenz-i Mahfî" (Gizli Hazine) düşüncesine kuvvetli bir gönderme vardır. Aşk, sanatçının mızrabında ve sesinde tecelli ederken, varlık alanına çıkışın da sebebidir. İkinci kıtada geçen "Semâ seninle cevelân ederken" ifadesi, aşıkların çilesi ile maşukun hicabı arasındaki diyalektiği kurar. Aşk, kendi tahtında oturan müstağni ve edilgen bir gözlemci gibi görünse de aslında tüm bu devranı ve cevelanı hareket ettiren İlk Hareket Ettirici (Aristotelesçi mana ile Unmoved Mover) konumundadır.

Kozmik Düzlem ve Doğa Diyalektiği: Işığa Vasıl Olma Arzusu

Şiirin orta bölümünde felsefi perspektif, insani düzlemden doğa ve kozmoz ölçeğine genişler:

"Toprağı çatlatır o narin çiçekler / Senin ışığına vasıl olmak için"

Toprağın çatlaması ve narin çiçeklerin yukarı doğru atılımı, Spinoza’nın Conatus (varlığını sürdürme ve özüne ulaşma çabası) kavramıyla doğrudan örtüşür. Çiğdemin, sümbülün ve mor menekşenin niyaza durması, doğanın pasif bir madde olmadığını, aksine aşkın ışığına (teleolojik/gayevi bir amaca) yönelmiş canlı bir şevk taşıdığını gösterir.

Beşinci kıtadaki seyyareler (gezegenler), mehtap ve şems (güneş) metaforları ise mikrokozmoz ile makrokozmoz arasındaki uyumu sergiler. Aşkın nuru öylesine kuşatıcıdır ki hiçbir engel (şemsiye) onun gizli (nihân) olanı mücella (parlak/aşikar/ayna) kılmasına mani olamaz. Bu durum, hakikatin kaçınılmaz olarak tecelli edeceğine dair metafizik bir vurgudur.

Varoluşsal Özgürlük, Kader ve Mahkûmiyet

Şiirin dördüncü ve son kıtaları, varoluşçu felsefenin ve ahlak felsefesinin çetin sorularını gündeme taşır:

"Rüzgârlara kapılmış kuru yaprak misâli / Savrurursun cihetsiz inanıp meyledeni"

Burada insanın yönelimleri, iradesi ve kader karşısındaki kırılganlığı işlenir. Aşk, inanıp yöneleni yönünü yitirmiş bir yaprak gibi savururken, aynı zamanda "solmuş bir gülün yapraklarında" cürüm işleyenleri mahkûm eden etik bir yargıç rolünü üstlenir.

Son kıtada doruk noktasına ulaşan varoluşsal tablo ise zihnin ve duygunun çatışmasını tam bir trajik yetkinlikle özetler:

"Ey aşk, sen masumsun, ben mahzun / Gönül muhabbete müebbet hükümlü / Zaman gardiyan, akıl bî-çare, fikir firari"

Bu dizelerde insan bilincinin sınırları çizilir:

Gönül: Sevgiye ve muhabbete ezelden mahkûmdur (Metafizik kader).

Zaman: İnsanı sınırlayan, eriten gardiyandır.

Akıl: Aşkın ve varoluşun gizemi karşısında çaresizdir.

Fikir: Kalıplara sığmayıp kaçan bir firaridir.

Sonuç: Kıymeti Bilinmeyen Mutlak Hakikat

Şiir, "Kıymetini bilir mi hiç sersem serseri" mısrasıyla sarsıcı bir eleştiri ve sitemle nihayete erer. Bu son mısra, Sokratesçi bir cehalet vurgusudur: İnsanlık; kendisini kuşatan, doğayı yeşerten, kâinatı döndüren bu ezelî ve masum ilkeden (aşktan) habersiz, gündelik telaşların ve yüzeyselliğin içinde savrulmaktadır.

Özetle; aşkı duygusal bir tecrübe olmanın ötesine taşıyarak; estetik, ontolojik ve varoluşsal boyutlarıyla ele almalıdır, tıpkı insanın zaman ve akıl karşısındaki çaresizliğini aşkın sonsuzluğuyla karşılaştıran bu derin felsefi şiirde ele aldığımız gibi...

Ve Yunus Emre'nin yazma divanlarında geçen; 

“Âşık öldü deyu salâ verirler / Ölen hayvan durur âşıklar ölmez” 

mısraları ile mühürleyelim....