"Açık Kitap"tan Sınav ve İnsanlığın İnadı...

Whatsapp ile Paylaş

İngilizce bilmiyorsanız anlamazsınız tabi. Neyse, aşağıda Türkçesi var...!

İnsanlık tarihinin çok derin, hikmetli ve bir o kadar da sarsıcı bir hakikatine bir benzetme ile parantez açarak, insanın varoluşunun ve imtihan şuurunun özünü merkezinden yakalayıp ele alalım bu yazımızda.

"Açık Kitap"tan Sınav ve İnsanlığın İnadı
Hayat sınavının en büyük lütfu, "açık kitap"tan faydalanarak cevap vermenin serbest olmasıdır.

İnsan, neyle karşılaşacağını bilmediği karanlık bir labirentte tek başına bırakılmamıştır. Rehber kitaplar gönderilmiş, o kitaplardaki umdeleri bizzat yaşayarak tecrübe eden ve ideal insan modelini gösteren peygamberler/elçiler de ona kılavuz kılınmıştır.

Sınav anında "Kitaba bakmak, doğruyu arayıp bulmak" serbesttir; hatta teşvik edilmiştir. Buna rağmen insanoğlunun bin yıllardır rehber kitabı kapağı kapalı tutması, sadece merasimlerde okunan veya tilavetiyle yetinilip manasından uzaklaşılan bir metne dönüştürmesi son derece trajik bir çelişkidir.

Anlamadan Okumanın Hükümsüzlüğü
"Anlamadığın şeyin sana ne faydası var?" sorusu, bu meselenin nirengi noktasıdır. Reçeteyi okuyup ilacı yutmayan hastanın şifa bulamaması gibi; mesajı zihnine ve kalbine indirmeyen, idrak etmeyen bir anlayışın, bu umdeleri amele ve ahlâka dönüşmesi imkânsızdır. Oysa kastedilen "Oku" emri; sadece harfleri telaffuz etmek değil, kâinatı, insanı, vicdanı ve hakikati idrak ederek okumaktır.

Hayat Sınavı ve İdrak Muhasebesi
İnsanı diğer mahlukattan ayıran temel vasıf fikir ve idraktir. Erdemin ilkeleri rehber kitapta tebliğ edilmiş, elçiler de bu duruşu bizzat yaşayarak rol model olmuştur. Sınav sorularının hayatın içinden geldiği ve kitaba bakmanın (kopya çekmenin) tamamen serbest olduğu bu imtihanda; okuduğunu anlamadan ve hayata tatbik etmeden "geçer not" almak ise mümkün değildir.

Meselâ bir dersin sınavında geçme notu 100 üzerinden 50, 10 üzerinden 5 olsun,, bu sınavdan başarılı olmak için mevzuyu en az yüzde elli öğrenmiş olmak lazım, değil mi?
İnsanı diğer mahlukattan ayıran şey fikir ve idrak ise, ve genel geçer erdemler de semavi kitaplarda yazılmış ve tebliğ edilmişse, rol model elçiler bu ahlâki duruş ve yaşayışı temsil edip uygulamalı model olmuşlarsa...

Buna rağmen bu sınava hazırlanmayanın hayat dersinden çakmasından normal bir şey olamaz.
Hem öyle bir ders ki, sınav soruları yaşarken hayatın içinden geliyor, ne cevabını vereceğini bilmeyen için başvuru kaynağı kitaba bakmak cevabı arayıp anlayarak okumak  ve uygulamak mümkün, yani bu kitaptan kopya çekmek mümkün ve serbest...

Ancak ne hikmetse, binlerce yıldır kitabı açma zahmetinde bulunmuyor insanoğlunun soylusu soplusu, soysuzu sopsuzu...

Yahut okuduğunu anlamadan okuyor....

Abi, anlamadığın şeyin sana faydası nedir ?
Oku, amma anlayarak oku ki karşına çıkan sorulara doğru cevap sayılacak davranışı sergileyebilesin...

Buyrunuz, bu hayat sınavının bazı temel soru başlıkları ve idrak şerhleri:

Hayat Sınavının Temel Soru Maddeleri ve Açıklamaları

Hayatın her anında adil oldun mu?
Adalet sadece mahkeme salonlarına bırakılacak bir kavram değildir; evde eşe ve evlada, işte mesai arkadaşına, trafikte diğer sürücüye ve hatta kendi nefsine karşı tutumda başlar. Güçlü veya haklı olduğunda değil; öfkeli, mağlup veya çıkarının zedelendiği anlarda bile çizgiyi bozmamak, adaletin asıl sınandığı yerdir.

İnsanların hak ve hukukuna riayet edip gözettin mi?
Kul hakkı sadece birinin parasını çalmak değildir. Birinin vaktini çalmak, emeğini sömürmek, liyakatini gasp etmek, gıybetini yapıp itibarını zedelemek ve sırasını ihlal etmek de kul hakkıdır. Toplumsal düzenin ve huzurun temeli, her ferdin diğerinin sınırını kendi sınırı gibi kutsal bilmesinden geçer.

Can, ırz ve mala doğrudan yahut dolaylı olarak zarar verdin mi?
Zarar vermek sadece fiilî ve fiziki saldırıyla olmaz. Bazen bir dedikodu yayarak bir insanın iffetini hedef almak, gıda veya malzeme kalitesinden çalarak insanların sağlığını tehlikeye atmak, hatta klavye arkasına saklanıp haysiyet cellatlığı yapmak da dolaylı ama ağır bir tahribattır.

Çıkarın için hakikatı örtüp yalan söyledin mi?
Yalan, insanın zihnindeki idrak ve hakikat dengesini bozan en tehlikeli virüstür. Küçük bir menfaat, geçici bir makam veya anlık bir ayıbı örtmek için doğruyu bükmek; zamanla insanın kendi yalanına inanmasına ve vicdan pusulasını tamamen kaybetmesine yol açar.

Hakkın olmayana el uzattın mı, kılıfına uydurup çalıp çırptın mı?
Gayrimeşruyu meşrulaştırmanın en eski yöntemi ona bir "kılıf uydurmaktır". "Herkes yapıyor", "Sistemin açığı", "Hakkımdı zaten" gibi sahte gerekçelerle yetimin, kamu rejiminin veya başkasının hakkına el uzatmak, ahlâki çöküşün en açık göstergesidir. Haramı kılıfına uydurmak, onu helal kılmaz.

Sana teslim edilen emanetlere sadakat gösterdin mi?

İnsana verilen akıl, ömür, sağlık, imkân ve fırsat, makam ve mevki birer emanettir. Doğadaki bir ağaçtan, akıp giden bir damla suya kadar her şey insana muhafaza etmesi için verilmiştir. Bunları kendi mülkü sanıp hoyratça harcayan da, emanete hıyanet etmiş olur.

Gönül yıktın mı, kibrine yenik düşüp bir kalbi incittin mi?
Kâinâtın en nazik yapısı insan kalbidir. Sözle, tavırla veya üstenci bir edayla bir insanın onurunu kırmak; rehber kitabın en çok sakındırdığı "gönül yıkma" hatasına düşmektir. Tamiri en zor olan şey, incinmiş bir ruhtur. Kibrine, öfkene veya hırsına yenik düşüp bir insanın kalbinde tamiri imkânsız yaralar açtın mı?

Görünüşte erdemli davranırken, özünde riya ve gösterişe saplandın mı ?
İyiliğin değeri, onun arkasındaki niyetle ölçülür. Bir yardımı veya dürüstlüğü sırf alkış toplamak, "ne iyi adam" dedirtmek yahut itibar kazanmak için bir maske olarak kullanmak; iyiliği özünden soyutlayıp bir tiyatro dekoruna dönüştürmektir. İyiliği sadece alkış toplamak, itibar kazanmak veya çıkar sağlamak için bir maske olarak mı kullandın?

Komşun veya bir başka insan darda iken duyarsız kaldın mı? 
"Bana dokunmayan yılan bin yaşasın" diyerek nemelazımcılığın ve bencilliğin arkasına mı saklandın?

Tartıda, ölçüde, işinde ve sözünde hile yaptın mı? 
Görevini yaparken liyakatı ve ehliyeti gözetip adil davrandın mı, yoksa kayırmacılık ve iltimasa mı saplandın?

Yaratılanı Yaratandan ötürü sevebildin mi? 
Kendinden olmayana, senin gibi düşünmeyene, hatta doğadaki bir hayvana, ağaca, toprağa ve suya şefkatle yaklaşabildin mi?

Nimetin farkına varıp kanaat ederek şükrettin mi, yoksa sürekli yokluğun şikâyetçisi mi oldun? 
İdrak ve akıl nimetini hakikati aramakta mı kullandın, yoksa nefsi arzularına kılıf uydurmakta mı?

Netice-i Kelâm

Kitaptan kopyanın serbest olduğu bu sınavda; yukarıda sıralanmış maddeleri idrak edip hayata tatbik etmek, kelimeleri sadece dil ile telaffuz etmekten elbette kat be kat kıymetlidir.

Bir dersten geçmek için %50 başarı gerekiyorsa; hayat dersinde de ahlâkın, adaletin ve kul hakkının en azından yarısını hayatına tatbik edemeyen bir anlayışın "geçer not" alması elbette mümkün değildir.

Aklı ve idrakiyle temayüz eden insanın; kılavuz kitaba bakmaktan kaçınması, baksa da anlamadan geçiştirmesi, sınav kağıdını boş teslim etmekten farksızdır.

Açık kitap sınavında rehber metni sadece kelime kelime okumak yetmez; onu anlayarak, süzerek ve eyleme dökerek yaşamak gerekir. İdrak edilmeyen bilginin amele dönüşmediği bu imtihanda, yukarıdaki sorulara verilecek samimi cevaplar kişinin hayat dersindeki asıl notunu belirleyecektir.

Bu sebeple; 

Okuduğunu anlamadan okuma...
Anlamadığın şeyin sana faydası olmaz...
Oku, amma anlayarak oku ki karşına çıkan sorulara doğru cevap sayılacak davranış sergileyesin, güzel ahlâklı insan olabilesin...

Şekilcilikte kalıp yaşadığı hayatın manasına vakıf olamamış özünü idrak edememiş insanoğlunun bu "açık kitap" sınavında sınıfta kalması, okumaktan veya uygulamaktan en fazla kaçındığı ilkeler yüzünden değil midir ?

Bir veciz söz ile bitirelim: " İnsan, sınanmadığı günahın masumu değildir."