Bu olguların başında; emek hırsızlığı olarak da bilinen ve başkalarının fikirlerini ya da verilerini kaynak göstermeden kullanma eylemi olan intihal (plagiarism) gelmektedir. Benzer şekilde, kâr hırsıyla hareket eden ve hiçbir ciddi hakem değerlendirmesi yapmaksızın maddi karşılıkla hızlı yayın imkânı sunan predatör (yağmacı) dergiler, bilimsel niteliksizliği körükleyerek akademinin güvenilirliğini zedelemektedir. Tüm bunlara ek olarak, hiyerarşik yapılanmanın getirdiği güç dengesizlikleri sebebiyle ortaya çıkan psikolojik şiddet ve baskı, yani mobbing, araştırmacıların hem akademik üretkenliğini engellemekte hem de ruhsal ve mesleki varoluşlarını tehdit etmektedir.
Bu durum sadece bugüne has değildir, geçmişte de buna mümasil bir çok vak'a vardır, işte onlarda biri:
Cecilia Payne-Gaposchkin, 20. yüzyılın en büyük ve en haksızlığa uğramış bilim kadınlarından biridir. 1925 yılında hazırladığı doktora tezi, evren hakkındaki bilincimizi kökten değiştiren en devrimci çalışmalardan biri kabul edilir.
Devrimci Keşif: Güneş ve Yıldızların Gerçek Yapısı
O dönemde bilim dünyası, Güneş ve yıldızların kimyasal bileşiminin Dünya'nınkine benzer olduğunu, yani çoğunlukla demir, silikon ve diğer ağır elementlerden oluştuğunu düşünüyordu. Bu, dönemin hakim ve kabul gören bilimsel dogmasıydı.
Ancak Radcliffe College'da (Harvard Üniversitesi'ne bağlı) doktora yapan genç İngiliz astronom Cecilia Payne, yıldız ışıklarının tayfını (spektrumunu) quantum mekaniği temelli yeni bir yaklaşımla inceledi. Elde ettiği sonuçlar sarsıcıydı: Güneş ve yıldızlar neredeyse tamamen hidrojen ve helyumdan oluşuyordu. Hidrojen, evrendeki en bol bulunan elementti.
Doktora Tezi ve Henry Norris Russell'ın Engellemesi
Payne, bu devrim niteliğindeki bulgularını doktorasına taşıdığında dönemin en güçlü ve saygın astrofizikçilerinden biri olan Princeton Üniversitesi'nden Henry Norris Russell tezin hakemliğini yaptı.
Russell, Payne'in matematiksel hesaplamalarının kusursuz olduğunu gördü ancak dönemin genel kabul görmüş bilimsel "gerçekleriyle" çeliştiği için bunun "kesinlikle imkansız" olduğunu savundu. Payne'e, bu sonucun gerçek olamayacağını, hesaplamalarında görünmeyen bir hata bulunduğunu ya da sonuçların "sahte/yanıltıcı (spurious)" olduğunu belirten bir ifadeyi tezine eklemesi için baskı yaptı. Genç ve kadın bir araştırmacı olarak akademik baskılara boyun eğmek zorunda kalan Payne, tezine bu bulguların gerçekçi olamayacağını yazmak zorunda kaldı.
4 Yıl Sonra: "Bilim Hırsızlığı" ve Yeniden Keşif
Aradan 4 yıl geçtikten sonra, 1929 yılında Henry Norris Russell, kendi yöntemleriyle ve farklı verileri kullanarak aynı hesaplamaları yaptı ve Güneş ile yıldızların gerçekten de devasa oranlarda hidrojen ve helyumdan oluştuğunu fark etti!
Russell, bu keşfi kendi adı ve makalesiyle yayımladı. Makalesinde Cecilia Payne'in adını dipnotta veya çok geçiştirilmiş bir şekilde anarak onun 4 yıl önce bu sonuca zaten ulaştığını belirtti, ancak akademik şöhret ve keşfin onuru Russell'a kaldı. Tarihte bu olay, bir kadının emeğinin ve çığır açan keşfinin erkek egemen akademik sistem tarafından nasıl gölgelendiğinin en acı örneklerinden biri olarak yerini aldı.
Geç Gelen Adalet ve Mirası
Yıllar sonra bile bu durumun kırgınlığını yaşayan Cecilia Payne, bilim dünyasındaki yerini yavaş yavaş kazandı. Ünlü astronom Otto Struve, onun 1925 tarihli doktorasını "astronomi tarihinde şimdiye kadar yazılmış en parlak doktora tezi" olarak nitelendirdi.
Payne, Harvard'da uzun yıllar boyunca resmi bir ünvan verilmeksizin düşük ücretlerle çalıştırıldı; ancak sonunda Harvard Üniversitesi'nin ilk kadın profesörü ve astronomi bölümünün ilk kadın kürsü başkanı ünvanlarını elde etti. Bugün evrenin yapısını ve elementlerin dağılımını biliyorsak, bunu Cecilia Payne-Gaposchkin'in engellemelere rağmen kaybetmediği bilimsel cesaretine borçluyuz.
Cecilia Payne-Gaposchkin, 20. yüzyılın en büyük ve en haksızlığa uğramış bilim kadınlarından biridir. 1925 yılında hazırladığı doktora tezi, evren hakkındaki bilincimizi kökten değiştiren en devrimci çalışmalardan biri kabul edilir.
Devrimci Keşif: Güneş ve Yıldızların Gerçek Yapısı
O dönemde bilim dünyası, Güneş ve yıldızların kimyasal bileşiminin Dünya'nınkine benzer olduğunu, yani çoğunlukla demir, silikon ve diğer ağır elementlerden oluştuğunu düşünüyordu. Bu, dönemin hakim ve kabul gören bilimsel dogmasıydı.
Ancak Radcliffe College'da (Harvard Üniversitesi'ne bağlı) doktora yapan genç İngiliz astronom Cecilia Payne, yıldız ışıklarının tayfını (spektrumunu) quantum mekaniği temelli yeni bir yaklaşımla inceledi. Elde ettiği sonuçlar sarsıcıydı: Güneş ve yıldızlar neredeyse tamamen hidrojen ve helyumdan oluşuyordu. Hidrojen, evrendeki en bol bulunan elementti.
Doktora Tezi ve Henry Norris Russell'ın Engellemesi
Payne, bu devrim niteliğindeki bulgularını doktorasına taşıdığında dönemin en güçlü ve saygın astrofizikçilerinden biri olan Princeton Üniversitesi'nden Henry Norris Russell tezin hakemliğini yaptı.
Russell, Payne'in matematiksel hesaplamalarının kusursuz olduğunu gördü ancak dönemin genel kabul görmüş bilimsel "gerçekleriyle" çeliştiği için bunun "kesinlikle imkansız" olduğunu savundu. Payne'e, bu sonucun gerçek olamayacağını, hesaplamalarında görünmeyen bir hata bulunduğunu ya da sonuçların "sahte/yanıltıcı (spurious)" olduğunu belirten bir ifadeyi tezine eklemesi için baskı yaptı. Genç ve kadın bir araştırmacı olarak akademik baskılara boyun eğmek zorunda kalan Payne, tezine bu bulguların gerçekçi olamayacağını yazmak zorunda kaldı.
4 Yıl Sonra: "Bilim Hırsızlığı" ve Yeniden Keşif
Aradan 4 yıl geçtikten sonra, 1929 yılında Henry Norris Russell, kendi yöntemleriyle ve farklı verileri kullanarak aynı hesaplamaları yaptı ve Güneş ile yıldızların gerçekten de devasa oranlarda hidrojen ve helyumdan oluştuğunu fark etti!
Russell, bu keşfi kendi adı ve makalesiyle yayımladı. Makalesinde Cecilia Payne'in adını dipnotta veya çok geçiştirilmiş bir şekilde anarak onun 4 yıl önce bu sonuca zaten ulaştığını belirtti, ancak akademik şöhret ve keşfin onuru Russell'a kaldı. Tarihte bu olay, bir kadının emeğinin ve çığır açan keşfinin erkek egemen akademik sistem tarafından nasıl gölgelendiğinin en acı örneklerinden biri olarak yerini aldı.
Geç Gelen Adalet ve Mirası
Yıllar sonra bile bu durumun kırgınlığını yaşayan Cecilia Payne, bilim dünyasındaki yerini yavaş yavaş kazandı. Ünlü astronom Otto Struve, onun 1925 tarihli doktorasını "astronomi tarihinde şimdiye kadar yazılmış en parlak doktora tezi" olarak nitelendirdi.
Payne, Harvard'da uzun yıllar boyunca resmi bir ünvan verilmeksizin düşük ücretlerle çalıştırıldı; ancak sonunda Harvard Üniversitesi'nin ilk kadın profesörü ve astronomi bölümünün ilk kadın kürsü başkanı ünvanlarını elde etti. Bugün evrenin yapısını ve elementlerin dağılımını biliyorsak, bunu Cecilia Payne-Gaposchkin'in engellemelere rağmen kaybetmediği bilimsel cesaretine borçluyuz.
★
Sonuç olarak siyasette, bürokraside hâttâ insanın olduğu her yerde rastlanılan yağmacılık, hırsızlık vb vak'alara akademide de rastlandığını, meslekten çıkarılmaya, disiplin cezları almaya kadar gittiğini biliyoruz, duyuyoruz....
İntihal, predatör dergicilik ve mobbing; akademide güveni, liyakati ve özgür düşünce ortamını tahrip eden üç temel sorun olarak karşımıza çıkmaktadır.
Akademik etiğin ve sağlıklı bir araştırma ortamının yeniden tesisi için bu yapısal sorunların teşhis edilmesi, nedenlerinin kavranması ve kararlı mücadele yöntemlerinin geliştirilmesi zorunludur.
Bu yüzden önce güzel ahlâklı bireyler yetiştirmeli, gerek akademide, gerekse bürokrasi ve siyasette seçme, atama ve yükseltmelerde diplomanın yanı sıra mutlaka ahlâki seviyeyi de gözetmeliyiz, değilse çürüme ve kokuşmuşluk her yanımızı saracak, maâzAllah !