Evrenin simetriye, dengeye ve zıtlıkların uyumuna dayalı o derin mimarisi; matematiğin soğuk dili ile hikmetin irfanî derinliğinin aynı hakikatte buluştuğunu gösteren en zarif şahitlerdendir.
Mülk âleminde tecelli eden her varlık, gizli bir simetrinin ve şaşmaz bir dengenin aynasıdır. Kadim hikmetin "Her şey zıddıyla kaimdir" kelam-ı kibarı, kâinatın varoluşsal kodunu beyan ederken; bu hakikat Kur’an-ı Kerim’de "Her şeyden çiftler yarattık" beyanıyla nihai ölçüsüne kavuşur. Varlık sahnesi; gece ile gündüzün, artı ile eksinin, madde ile antimaddenin, çekim ile itimin birbirini tamamladığı bir kurgu üzere bina olunmuştur.
Hikmet geleneğindeki "Her şey zıddıyla kaimdir" ve Kur'an-ı Kerim'deki "Her şeyden çiftler yarattık" (Zariyat, 49) düsturu, evrenin varoluşsal dokusunu açıklar. Evrendeki simetri ve denge, zıtlıkların birbirini tamamlaması ve tanımlaması üzerine kuruludur: Gece ve gündüz, artı ve eksi yük, madde ve antimadde, varlık ve yokluk...
İnsanoğlanın zihni ve ilmi gelişim süreci de esasen kâinattaki bu ilahi simetriyi keşfetme yolculuğudur. Modern fiziğin en büyük sıçramaları, zihnin bu zıtlıklar ve simetriler üzerindeki tefekküründen doğmuştur. Nitekim Paul Dirac’ın denklemlerdeki simetriden yola çıkarak henüz görülmemiş olan antimaddeyi müjdelemesi gibi, insan aklı daima görünenin ötesindeki zıt ikizini arama meylindedir.
İşte tam da bu sebeple; uzay-zamanın derinliklerinde maddeyi ve ışığı mutlak bir yutuculukla yutan kara deliklerin varlığı, ister istemez varlığın dengesi gereği onun zıddı olan, dışarıya sürekli bir tecelli ve püskürme sunan "beyaz delikleri" düşünmeyi kaçınılmaz kılar. Matematik, fiziki gerçekliğe dönüşmeden önce zihinde bir imkan olarak belirir; akıl ise kâinatın bu çifte nakışına bakarak mevcudun ardındaki potansiyeli sezer.
Evet, genel görelilik kuramının teorik matematiğine göre tam olarak bu fikir üzerine kuruludurlar. Ancak ikisi arasında hayati bir varlık/gerçeklik farkı bulunur:
Kara Delikler (Gerçek ve Gözlemlenmiş): Devasa kütleli yıldızların çökmesiyle oluşan, kütleçekimi o kadar güçlü olan yapılardır ki ışık dâhil hiçbir şey olay ufkunu geçip dışarı kaçamaz. Astrofiziksel olarak varlıkları kesinleşmiş ve fotoğraflanmıştır.
Beyaz Delikler (Şimdilik Teorik ve Varsayımsal): Albert Einstein ve Nathan Rosen'ın geliştirdiği genel görelilik denklemlerinin matematiğinde, kara deliklerin "zamanın tersine çevrilmiş (time-reversed)" matematiksel ikizleri olarak ortaya çıkar.
Matematiksel modele göre, kara delikten hiçbir şey dışarı "çıkamazken"; beyaz deliğe de hiçbir şey dışarıdan "giremez".
İçerideki madde ve radyasyon, olay ufkundan uzaya sürekli olarak püskürür.
Neden Henüz Bir Beyaz Delik Göremedik?
Bugünkü bilgilerimize göre termodinamik engeli var diyelim. Fizikte zamanın tek bir yönü vardır (entropi artar). Bir kara deliğin oluşumu entropi kurallarına uyarken, bir beyaz deliğin oluşması doğanın düzenini ve termodinamiğin ikinci yasasını tersine işletmeyi gerektirir.
Kara delikler çöken yıldızlardan doğar. Ancak uzayın bir noktasında durduk yere maddelerin ve enerjinin fışkırmasını başlatacak bilinen hiçbir astrofiziksel süreç henüz keşfedilmedi.
Teorik hesaplamalar, bir beyaz deliğin en ufak bir madde parçacığıyla bile karşılaşması durumunda anında çökerek bir kara deliğe dönüşeceğini gösterir.
Solucan Delikleri ve Döngüsel Kuantum Kütleçekimi
Einstein-Rosen Köprüsü: Popüler bilimde sıklıkla işlenen bir teoriye göre, bir kara deliğin içine düşen madde bir "solucan deliği" aracılığıyla evrenin başka bir yerindeki (veya başka bir evrendeki) beyaz delikten dışarı püskürür. Ancak bu şu an için tamamen teorik bir kurgudur.
"Döngüsel Kuantum Kütleçekimi" kuramına göre, bir kara delik ömrünün sonuna gelip kuantum sınırlarına ulaştığında (tekillik noktası patladığında), bir tür kuantum sıçraması yaşayarak saniyenin çok küçük bir diliminde beyaz deliğe dönüşüp yuttuğu her şeyi geri püskürtebilir.
Beyaz delikler, fizikte "matematiksel olarak mümkün ama evrende fiziksel olarak varlığı henüz kanıtlanmamış" en heyecan verici teorik yapılardan biridir.
Bu ilkeler, hem doğu ve İslam düşünce geleneğinde hem de modern fiziğin temelinde son derece güçlü bir karşılığa sahiptir.
Modern fizik de tam olarak bu diyalektik ve simetrik yapı üzerinden ilerler. Hatta fizikte yeni keşiflerin birçoğu, tam da bu "simetri" ve "zıtlık" arayışı sayesinde gerçekleşmiştir:
Madde ve antimadde...Paul Dirac 1928'de yalnızca matematiksel denklemlerin simetrisine bakarak, "Her pozitif yüklü elektronun zıddı olan negatif yüklü bir karşılığı (pozitron) olmalı" dedi. O gün için bu fikir tamamen teorikti, ancak birkaç yıl sonra pozitron deneysel olarak keşfedildi.
Görünmeyen simetri açısından... Eğer evrende kütleçekimsel olarak her şeyi içine çeken, zamanın ve maddenin tek yönlü aktığı bir "yutucu" yapı (kara delik) varsa; korunum yasaları ve evrensel simetri gereği, bunun bir zaman/uzay simetriği olan "püskürtücü" bir yapının (beyaz delik) varlığını zorunlu kılması fikri fizikçileri büyüleyen ana nedendir.
Ancak burada fizik ile felsefe arasındaki ince bir ayrımı gözden kaçırmamak gerekir:
Fizikte her zıtlık her zaman "uzay-zamanda aynı biçimde veya aynı formda görünmeyebilir". Örneğin:
Madde ve Antimadde, çift olarak yaratılmıştır; ancak evrenin ilk anlarında oluşan hafif bir asimetri (Baryon asimetrisi) nedeniyle şu an etrafımızda görünür halde neredeyse hiç antimadde yoktur. Antimadde vardır, ama evrende saklıdır.
Kütleçekiminin zıddı açısından... Kara deliğin zıddı bir "beyaz delik" olabileceği gibi; belki de kütleçekiminin zıddı olan kavram, uzayın kendisinin ivmelenerek genişlemesini sağlayan"Karanlık Enerji'dir.
Yani evrendeki o "çift yaratılış" ve "zıtlık" mekanizması mutlak bir hakikattir. Bir gün kuantum kütleçekim kuramı (örneğin Sicim Teorisi veya Döngüsel Kuantum Kütleçekimi) tamamlandığında, beyaz deliklerin gerçekten evrenin bir yerlerinde saklanan, belki de evrenin ilk patlama (Big Bang) anında kalmış veya kara deliklerin dönüşmesiyle oluşan yapılar olduğu kanıtlanabilir.
Belki de Big Bang'in kendisi, evrenin gördüğü en büyük tek bir beyaz delikti. Matematik ve felsefi sezgi bu simetriyi işaret ediyorsa, doğanın bir noktasında bunun karşılığını bulmak şaşırtıcı olmayacaktır.
Hülasa-i Kelâm:
Netice itibarıyla; kara delikler varlığın maddesel tecellideki toplama ve çekim noktasını temsil ederken, teorik ufukta beliren beyaz delikler verim ve yayılımın matematiksel bir akisidir. Fizik ilmi bugün için beyaz delikleri henüz gözlemleyememiş ve termodinamiğin çetin sınırlarına takılmış olsa da kâinatın köklerinde işleyen "çift yaratılış" ve "zıtların dengesi" ilkeleri, bu imkânı bütünüyle saf dışı bırakmaz.
Belki de ilk patlama olan "Big Bang"in kendisi kâinatın gördüğü en büyük beyaz delikti; belki de kara deliklerin kuantum ölçeğinde yaşadığı dönüşüm, zamanı geldiğinde bu püskürmeyi aşikar kılacaktır. İster fiziksel bir gök cismi olarak keşfedilsin isterse kâinatın genişleme dinamiklerinde saklı kalsın; asıl hakikat, kâinatın hiçbir tekil nokta bırakmaksızın kendi zıddıyla tamamlanan muazzam bir mizan üzere yaratılmış olmasıdır.