Hakikat, bazen bir iğne deliğinden geçecek kadar ince, bazen de bir dağı yerinden oynatacak kadar ağırdır. Ancak hakikatin ağırlığı, onu karşılayan zihnin yapısına göre değişir.
Bir alimle münâzara, açık bir pencereden içeri süzülen ışık gibidir; doğru açıyı bulduğunuzda içeriye aydınlık dolar.
Bir cahille münâzara ise, penceresi olmayan taş bir duvara fener tutmaya benzer.
Derlerki, "kırk âlim bir delille iknâ olur..."
Alim olmanın ön koşulu, bilginin kendisinden ziyade yöntemine sahip olmaktır. Bir alim için:
* Hakikat esastır: Kimin söylediğinden ziyade, ne söylendiğine bakar.
* Mantık süzgeci aktiftir: Tek bir sağlam delil, yanlış kurgulanmış bin düşünceyi yıkmaya yeter.
* Ego geri plandadır: Yanıldığını kabul etmek, alim için bir yenilgi değil, yeni bir öğrenme kapısıdır.
Buna karşılık "bir cahil kırk delile direnir..."
Cahillik, sadece bir bilgi eksikliği değil, bir idrak kapalılığıdır. Cahili ikna edememenin sebebi delillerin zayıflığı değil, karşıdaki kişinin delil kavramına olan yabancılığıdır, o:
* Tabuları bilgi sanır: Kişisel yargılarını evrensel doğrularla karıştırır.
* Kazanma hırsı: Tartışmayı bir fikir alışverişi değil, bir savaş olarak görür.
* Zihni konforu bozmak istemez: Yeni bir bilgiyi kabul etmek, eski dünyasını yıkmak demektir; bu yüzden kırk delili de "savunma mekanizmasıyla" geri püskürtür.
"Sözün gücü, dinleyenin kapasitesi kadardır."
Zaman ve enerji, en kıymetli sermayemizdir. Anlamak istemeyene kanıt sunmak, sağır birine senfoni çalmaya benzer. Bazen sessizlik, verilecek en büyük "delildir". Çünkü hakikat, sadece onu aramaya niyetli olanların kalbinde çiçek açar.