Lotus çiçeği ve Medeniyet Analizi......

Whatsapp ile Paylaş

Modern dünyanın "hız" ve "haz" sarmalında unuttuğu en temel hakikat şudur kanaatimizce: "Derinlik olmadan güzellik olmaz."

Meselâ Lotus çiçeği (Nilüfer) metaforik olarak insan ruhunun ve medeniyetin inşâsını anlamak için muazzam bir anahtar... Çamurlu suyun içinden yükselip leke tutmadan açan o çiçek, aslında bize bir direnişi ve bir beslenme ahlâkını anlatır.

Kök, Damar ve Çiçek: Bir Medeniyet Analizi
Günümüz insanının en büyük ödevi: şu üçlü yapıyı korumak olsa gerek...Birincisi Kök (Kültür ve Tarih): Bunlar bir toplumun hafızasıdır. Kökü kuruyan ağacın devrilmesi için fırtınaya gerek yoktur; kendi ağırlığıyla çöker. İkinci Damar (İrfan, Sanat, Hikmet): Kökten gelen özsuyu (bilgiyi), hayata (estetiğe) dönüştüren kanallardır. Mûsıkîden mimariye kadar bahsettiğiniz tüm bu damarlar kesildiğinde, insanlık "estetik yoksunu" bir kuraklığa mahkûm olur. Ve üçüncüsü Çiçek (Zevk-i Selim Sahibi İnsan): Tüm bu sürecin meyvesidir. Aşağıdaki beyitte Rûhî-i Bağdâdî’nin dediği gibi, kaşın kavisinde bile Yaratan’ın sanatını (Sâni) görebilen, yani bakmakla kalmayıp "gören" bir gözdür.

İki Farklı Bakış, Tek Hakikat
Aşağıdaki beyitler aslında birbirini tamamlayan iki harika mertebeyi temsil ediyor:

"Tâk-ı ebrûsuna baksak n’ola yârin sôfî

 Sâniin eylediği sun’u temâşa ederiz"
(Rûhî-i Bağdâdî). 

"Vecde gel, vahdete dal, âlem-i kesretten uzak

Yalınız sânii gör; san’atı, masnûu bırak" 

(Mehmet Âkif Ersoy).

Rûhî-i Bağdâdî, "masnuattaki (eserlerdeki) sanatı görerek Sâni’ye (Sanatçıya) ulaşmanın, yani estetik bir hayranlığın kapısını aralıyor". Mehmet Âkif Ersoy ise ise daha yüksek bir makama, vahdete çağırıyor; "Sanatı ve eseri aracı kılma, doğrudan O'na odaklan" diyerek ruhun en saf huzurunu tarif ediyor.

Bugün "yoz bütler" ve "ruhun estetikten kopuşu" durumu, aslında bir kaynak krizidir. Lotus çiçeği çamurdan beslenir ama çamurlaşmaz; aksine o çamuru zarafete dönüştürür. İnsan da içine doğduğu dünyanın kirliliğine rağmen, köklerindeki o kadim hikmetle beslenirse, çevresine "rengârenk çiçeklerini ikram eden" bir medeniyet unsuru olabilir.

"Estetik ve irfan" ilişkisine mimari ve musıkideki  estetik açısından bakılacak olursa...

Bir medeniyetin "kökten çiçeğe" gidiş yolculuğunu üç ana eksende —Mîmâri, Mûsıkî ve İnsan Estetiği— üzerinden detaylandırmak mümkün. Zira Lotus çiçeğinin suyun altındaki o muazzam damarları, bizim medeniyetimizde bu sahalara tekabül eder.

 Mîmâri: Taşın İrfanla Şekillenmesi ki ecdadın inşa ettiği camilere, kervansaraylara veya bir eve baktığımızda gördüğümüz şey sadece taş değildir; o taşın köklerindeki "tevazu" ve "estetik" damarıdır.

Mimar Sinan, eserlerinde muazzam bir matematik kullanırken bunu asla bir "kibir" vesilesi yapmamıştır. Kubbe, gökyüzünün birliğini (vahdeti); minare ise elif gibi dik duruşu, yani tevhidin şehadetini temsil eder. Bu bir Sâni-i Hakîkî’nin yansımasıdır.

Lotus Etkisi: Tıpkı Lotus’un su üstünde zarafetle durması gibi, koca taş kütleleri Selimiye’de veya Süleymaniye’de bir tüy kadar hafif görünür. Bu, mîmârideki "ruhun maddeye galip gelmesi"dir. Köksüz yapılarda ise sadece kaba bir beton yığını, "göz zevkini bozan çirkin bütler" görürüz.

Mûsıkî: Sesin Hikmet Damarı...Mûsıkî, bizim kültürümüzde sadece bir eğlence aracı değil, ruhun köklerinden gelen bir "terapi" ve "yakarış" damarıdır. 

Makamların Hikmeti: Itrî’nin veya Dede Efendi’nin bestelerindeki her makam, insanın ruhsal bir ihtiyacına hitap eder. Kökü irfana dayanan mûsıkîde, sesler "âlem-i kesretten" (çokluktan) çekilip bizi "vahdet"e (tekliğe) yaklaştırır.

Zevk-i Selim: Bugünün "gürültülü" ve derinliksiz müzikleri, kökü kesilmiş damarlara benzer; beslemez, sadece anlık uyuşturur. Oysa irfan damarıyla beslenen mûsıkî, insanı inşa eder, onu inceltir ve zarifleştirir.

İnsan ve Adab: "Zevk-i Selim"in İnşâsı

Kökten beslenen insanın en büyük meyvesi edeb ve estetiktir. İşte bu insan "medeni insan"dır.

Haset ve Hırsın Tasfiyesi: Lotus çiçeği çamurda yetişir ama üzerine çamur bulaşmaz. İrfan ehli de dünyanın hırsı ve hasedi içindedir ama o kirli sulara ruhunu kaptırmaz. Bu, "el kârda gönül yârda" düsturudur.

Sanatlı Bakış: Rûhî-i Bağdâdî’nin işaret ettiği "Tâk-ı ebrû" (kaşın kavisi) meselesi şudur: Arif olan kişi, bir çiçeğe, bir insana veya bir nakşa baktığında, oradaki "fânî" olanı değil, o eseri yaratan "Bâkî" olan Sanatçı’yı (Sâni-i Kâinat) görür.

Kökten Kopmanın Neticesi: "İnsansılar" tabiri, aslında damarları kesilmiş bir toplumun trajedisidir.

Estetik Fakirliği: İlim ve irfan damarı kesildiğinde, ortaya "kaba-saba" bir yapı çıkar. Bilgi vardır ama "irfan" (anlama/hissetme) yoktur.

Ruhsuzluk: Sanatı sadece "gösteriş" sanan, tarihi sadece "övünç" kaynağı görüp bugüne taşıyamayan toplumlar, Lotus gibi suyun yüzünde kalamaz; dibe, balçığa çökerler.

Özetle, medeniyetin beslenme hattı tablo halinde ifade edilirse

Unsur	Köksüzlükte Durum	Kökten Beslendiğinde (Zevk-i Selim)
İnsan	Kaba, hırslı, hasetçi	Nazik, kanaatkâr, latif
Şehir	Çirkin betonlar, kargaşa	Estetik, huzur, tabiatla uyum
Sanat	Sadece ticaret ve gürültü	Ruhun aynası, Sâni'ye açılan kapı
Sonuç	Yozlaşma ve çürüme	İnşâ ve İhyâ (Yeniden canlanış)

Sâni-i Hakîkî, kâinatı bir sergi sarayı gibi donatmıştır. Bu sergiyi hakkıyla gezmek için de o "kültür damarlarına" her zamankinden daha çok muhtacız.

"Damarlardan" ikisi olan "Mûsıkî" veya "Mîmâri" aslında "köklere bağlılık" ve "estetik zerafet"ten kaynaklanan bir alt yapıya sahiptir. Medeniyetimizin zirve noktalarından biri olan Süleymaniye Camii ve onun mimari dehası Mimar Sinan'da bu idrak ve anlayışın zirvesini görüyoruz.

Süleymaniye, sadece taştan bir bina değildir; tarihi tecrübe, ilim ve sanat damarlarının birleşip "medeni insanı" inşa ettiği bir mekteptir, değil mi?

Huzurunuz daim, gönül kökleriniz her daim o berrak pınarlardan besleniyor olsun...