.jpg)
Rasyonalizmin sınırları ile irfanın sonsuzluğu arasında kalan insan bilgi hamallığından hikmetin zirvesine giden yolda tekâmüle götüren merdivenleri tırmanmalıdır.
Modern düşünce dünyası, bilgiyi rasyonalite süzgecine hapsederek hikmetten tecrit etmiştir. Ampirik yaklaşımların varlığa dair sunduğu veriler rasyonaliteyi bir amaç değil vasıta kılarsa veriler bir "tekâmül" aracına dönüşebilir. Pozitivist metodolojinin bilgiyi ticarileşen bir metaya dönüştürür; buna karşın "şehadet âlemi"ndeki zahiri verilerin "gayb" ve "hikmet" şuâlarıyla olan kopmaz bağı genetik ve fiziksel metaforlar üzerinden analiz edilince tekâmüle hizmet eder.
Rasyonalitenin Tanrılaştırılması ve Epistemolojik Kısır Döngü
Aydınlanma sonrası gelişen seküler zihin yapısı, aklı ilahlaştırarak onu vahiy ve ilhamdan koparmıştır. Bu durum, toplumlarda bilginin bir "hikmet" arayışı değil, rasyonaliteyi tek ölçü sayan bir "akıl-madde-bilgi" döngüsü haline gelmesine yol açmıştır. Bu döngüde sıkışan entelijansiya, "bilgi hamallığı"ndan kurtulup hikmete nasıl ulaşabileceğini ancak ontolojik bir zeminde gerçekleştirebilir.
Pozitivist Rasyo ve Bilginin Metalaşması
Pozitivist yaklaşım, bilmeyi sadece kontrol edilebilir ve ölçülebilir olana indirger. Bu perspektifte bilgi: Sosyal hiyerarşide üstünlük kurma mekanizması olarak statü aracıdır. Maddi dünya düzeninde alınıp satılan bir veri setidir.
Bu yaklaşım, insanın "ne için bilmeli?" sorusuna verdiği cevabı ontolojik temelinden kopararak, bilgiyi ruhsal tekâmülden azade kılmış ve agnostik bir insan tipolojisi üretmiştir.
Hikmetin Kaynağı: İlham, Vahiy ve Tefekkür
Hikmet; sadece rasyonel çıkarımların değil, ilham ve vahiy kaynaklı bilgilerin akıl ve mukayese ile yoğrulması neticesinde doğar. Bilgi, eğer hikmeti açığa çıkarabiliyorsa ampirik olmaktan çıkıp irfani bir nitelik kazanır.
"Buzu görüyorsa insan, aslının su olduğunu inkâra mı yeltenecek?"
Bu metafor, şehadet âleminin (zahirin), batın'ının bir yansıması olduğunu ortaya koyar. Moleküler yapıdaki genetik kodlama (ultrastrüktürel yapı), sadece bir veri değil, içinde sırlanmış bir karakter ve fonksiyon taşır. Bu, maddenin ötesindeki manayı (hikmeti) görebilme zaruretini doğrular.
Psiko-Sosyal Mühendislik ve Agnostik Tipoloji
Günümüzde uygulanan psiko-sosyal mühendislik çalışmaları, insanı evrene düalist bir pencereden bakan, aşkın olanı reddeden "materyalist dünyacılık" eksenine hapsetmektedir. Bu süreçte akıl, hikmete götüren bir basamak olmaktan çıkarılıp, hakikati soyutlayan bir hapishaneye dönüştürülmektedir.
Evvel ve Ahir Birliğine Varmak
Bilme yolculuğu, karı, buzu ve buharı gördüğünde "su" diyebilme irfanına ulaşma çabasıdır. Bilgi ve bilim, zıtlıklar üzerinden yapılan mukayeseli bir tefekkürle yoğrulduğunda, insanı "hikmet zirvesine" taşır. Aklı bir hamal gibi taşımak yerine, onu hikmetin anahtarı olarak kullanan bir zihin yapısı, hem maddeyi hem de manayı kucaklayan bir bütünlüğe erişecektir.
Ampirik yaklaşımlar için varlığa dair ontolojik bilgi, rasyonalite süzgecinden geçirildikten sonra eğer hikmeti açığa çıkarabiliyorsa, insanı tekâmül ettirir.
Değilse; hikmeti ötekileştirmiş ve rasyonaliteyi tek ölçü sayan toplumlardaki gibi; hikmeti dışlayan, hakîkati soyutlamış, maddeci (materyalist) dünyacılık mihveri etfafında şekillenen ötleğence bir kısır döngüde akıl-madde-bilgi-mukayese dairesinde bilgi hamallığında başa güreşen bir entelijansiya ortaya çıkar ...
Kaynakça (Önerilen Temalar)
Guenon, R. - Modern Dünyanın Bunalımı
Nasr, S. H. - Bilgi ve Kutsal
İbn Arabi - Fususul Hikem (Varlık Mertebeleri Üzerine)